1.0Smutne synagogihttps://www.smutnesynagogi.plrich600338<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="DIKn58dWOo"><a href="https://www.smutnesynagogi.pl/index.php/2021/12/03/lorem-ipsum-3/">Synagoga w Starym Sączu</a></blockquote><iframe sandbox="allow-scripts" security="restricted" src="https://www.smutnesynagogi.pl/index.php/2021/12/03/lorem-ipsum-3/embed/#?secret=DIKn58dWOo" width="600" height="338" title="„Synagoga w Starym Sączu” — Smutne synagogi" data-secret="DIKn58dWOo" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no" class="wp-embedded-content"></iframe><script type="text/javascript"> /* <![CDATA[ */ /*! This file is auto-generated */ !function(d,l){"use strict";l.querySelector&&d.addEventListener&&"undefined"!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll('iframe[data-secret="'+t.secret+'"]'),o=l.querySelectorAll('blockquote[data-secret="'+t.secret+'"]'),c=new RegExp("^https?:$","i"),i=0;i<o.length;i++)o[i].style.display="none";for(i=0;i<a.length;i++)s=a[i],e.source===s.contentWindow&&(s.removeAttribute("style"),"height"===t.message?(1e3<(r=parseInt(t.value,10))?r=1e3:~~r<200&&(r=200),s.height=r):"link"===t.message&&(r=new URL(s.getAttribute("src")),n=new URL(t.value),c.test(n.protocol))&&n.host===r.host&&l.activeElement===s&&(d.top.location.href=t.value))}},d.addEventListener("message",d.wp.receiveEmbedMessage,!1),l.addEventListener("DOMContentLoaded",function(){for(var e,t,s=l.querySelectorAll("iframe.wp-embedded-content"),r=0;r<s.length;r++)(t=(e=s[r]).getAttribute("data-secret"))||(t=Math.random().toString(36).substring(2,12),e.src+="#?secret="+t,e.setAttribute("data-secret",t)),e.contentWindow.postMessage({message:"ready",secret:t},"*")},!1)))}(window,document); //# sourceURL=https://www.smutnesynagogi.pl/wp-includes/js/wp-embed.min.js /* ]]> */ </script> https://www.smutnesynagogi.pl/wp-content/uploads/2021/10/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg25601687Dziś wyjątkowo nie opowiem szerzej o społeczności żydowskiej, a o przemianie człowieczej, która wielokrotnie pojawiała się w przekazach dotyczących wojny. Słońce było w zenicie, kiedy Franek postawił stopę po raz pierwszy na sądeckiej ziemi. Ten dziewiętnastolatek, który uczył się na ślusarza, do Starego Sącza przybył w roku 1918. Wywodził się z rodziny niemieckiej, choć urodził się w czeskich Teplicach, niedaleko Wałbrzycha. Szybko się zaaklimatyzował. Zaangażował się w działalność w różnych, lokalnych organizacjach: pradziadku dzisiejszego ZHP, czyli Sokole; ponadto przynależał do formacji Strzelec i związał się z Bratnią Pomocą Pracowników Kolejowych. W Starym Sączu dobrze się żyło – spokojnie i nie za szybko - wszak to niewielkie miasto. W 1926 roku otrzymał polskie obywatelstwo i postanowił zapuścić tu korzenie. Kilka przecznic od jego domu mieszkała Maria. Franek od razu stracił dla niej głowę. Długo musiał chodzić i zalecać się do niej, ale opłacało się – w końcu oddała mu swoją rękę. Przypieczętowali swoją miłość radosną uroczystością zaślubin. Zaczęli radośnie wybiegać w przyszłość, snując fantazje o swoich potomkach i planach na życie. A potem przyszła wojna. Gdy Furher rozpoczął swój krwawy marsz przez Polskę, już w pierwszych dniach września Franek rzucił w niepamięć swoją polskość - może ze strachu, a może zwęszywszy okazję awansu społecznego, przybrał pozę oddanego obywatela niemieckiego i wielkiego entuzjasty Hitlera. Wojska Rzeszy ewakuowały go z miasta wraz z innymi obywatelami niemieckimi. Złapał fuchę tłumacza przy komendancie miasta i kurczowo się jej trzymał. Na tyle kurczowo, że bardzo szybko zyskał miano największego kata miejscowej ludności. Nie miało znaczenia, czy mordował swoich sąsiadów, czy nieznajomych – jego dawny przyjaciel Marian Kler nie mógł liczyć nawet na okruch litości, kiedy złapano go, podczas jednej z akcji. Jedynym, co się dla Franciszka liczyło, było wymordowanie jak największej liczby lokalnych Żydów. Do jego uszu dotarła plotka, że po okolicy błąkają się 3 Żydówki. Postawił sobie za punkt honoru ich odnalezienie i zamordowanie. Trzeba przyznać mu jedno – w swoich postanowieniach był niezwykle skuteczny. Odnalazł kobiety i bez większych ceregieli przestrzelił ich głowy. W 1942 roku utworzono w Starym Sączu getto i jeszcze w tym samym roku doszło do jego likwidacji. Franek nadzorował to przedsięwzięcie – pod jego okiem przewinęło się 1,5 tysiąca Żydów, których najpierw wywieziono do Nowego Sącza, a potem na śmierć, do Bełżca. Kiedy pozycja III Rzeszy zaczęła podupadać, Franek uciekł ze Starego Sącza do Czech, a potem do Niemiec. Doskonale wiedział, co czeka go w Polsce. Przechytrzywszy polski wymiar sprawiedliwości, żył sobie kolejne 8 lat. Sprawiedliwość jednak go dopadła – w 1953 roku został aresztowany i skazany na karę śmierci. Zanim jednak sąd przybił młotkiem swoje ostatnie słowo, Franek znowu rozpaczliwie próbował ujść z życiem i pełen pasji, stanowczo wypierał się działalności w gestapo. Synagoga w Starym Sączu powstała na początku wieku XX. Żydzi stanowili ok. 13% liczby mieszkańców Starego Sącza. Gdy synagoga straciła swoje pierwotne przeznaczenie, służyła do celów magazynowych – najpierw była miejscem składowania broni i artykułów militarnych, następnie rupieciarnią. Po wojnie stała się miejscem zamieszkania przedstawicieli mniejszości romskiej. Później funkcjonował tam zakład garncarski, a w jeszcze w latach 90 XX w. budynek służył lokalnej szkole zawodowej. Własność synagogi powróciła do gminy żydowskiej, która zdecydowała się na jej sprzedaż. Została wpisana do rejestru zabytków.