1.0Smutne synagogihttps://www.smutnesynagogi.plrich600338<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="NnH1tXd935"><a href="https://www.smutnesynagogi.pl/index.php/2022/05/01/synagoga-w-nowym-saczu/">Synagoga w Nowym Sączu</a></blockquote><iframe sandbox="allow-scripts" security="restricted" src="https://www.smutnesynagogi.pl/index.php/2022/05/01/synagoga-w-nowym-saczu/embed/#?secret=NnH1tXd935" width="600" height="338" title="„Synagoga w Nowym Sączu” — Smutne synagogi" data-secret="NnH1tXd935" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no" class="wp-embedded-content"></iframe><script> /*! This file is auto-generated */ !function(d,l){"use strict";l.querySelector&&d.addEventListener&&"undefined"!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll('iframe[data-secret="'+t.secret+'"]'),o=l.querySelectorAll('blockquote[data-secret="'+t.secret+'"]'),c=new RegExp("^https?:$","i"),i=0;i<o.length;i++)o[i].style.display="none";for(i=0;i<a.length;i++)s=a[i],e.source===s.contentWindow&&(s.removeAttribute("style"),"height"===t.message?(1e3<(r=parseInt(t.value,10))?r=1e3:~~r<200&&(r=200),s.height=r):"link"===t.message&&(r=new URL(s.getAttribute("src")),n=new URL(t.value),c.test(n.protocol))&&n.host===r.host&&l.activeElement===s&&(d.top.location.href=t.value))}},d.addEventListener("message",d.wp.receiveEmbedMessage,!1),l.addEventListener("DOMContentLoaded",function(){for(var e,t,s=l.querySelectorAll("iframe.wp-embedded-content"),r=0;r<s.length;r++)(t=(e=s[r]).getAttribute("data-secret"))||(t=Math.random().toString(36).substring(2,12),e.src+="#?secret="+t,e.setAttribute("data-secret",t)),e.contentWindow.postMessage({message:"ready",secret:t},"*")},!1)))}(window,document); //# sourceURL=https://www.smutnesynagogi.pl/wp-includes/js/wp-embed.min.js </script> http://www.smutnesynagogi.pl/wp-content/uploads/2022/05/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg25601776Tętent wydobywający się spod końskich kopyt, stukających miarowo przez kolejne metry nowosądeckiej starówki, niósł się głucho w to upalne, letnie popołudnie. Nieznośny skwar wywołał powszechną niemoc, ulice były puste, a ludzie kryli się w domostwach, szukając choćby odrobiny cienia. Tylko zgraja żydowskich dzieciaków, pewnie z lokalnego klubu sportowego – Makkabi, leniwie kopała między sobą piłkę, choć znacznie mniej żwawo, niż zwykle. Wzdłuż jednej z uliczek prowadzącej do rynku, po kocich łbach szła nieduża kobieta. Racka miała na imię; na drugie Hinda, choć niektórzy Hinda używali częściej. Po mężu miała nazywać się Spirowa, choć ciężko stwierdzić, czy w istocie tak było, bo w pamięci powszechnej, Racka zapisała się pod nazwiskiem Goldberg, a i męża ciężko zlokalizować w tej historycznej zawierusze. Kobieta żwawym krokiem zmierzała do domu, gdzie czekali na nią nieduża Sara i jej brat. Gdy przekroczyła próg domu, rzuciła na stół ciężką siatkę warzyw i zabrała się do gotowania. Niedługo potem do domu wpadły dzieciaki, niosąc ze sobą rześki nastrój i dziecięcą beztroskę. O wojnie nikt wtedy nie myślał. Przyszło kolejne lato i znowu żar lał się z nieba. Wojna stała się codziennością, także dla mieszkańców Nowego Sącza. Gdy na tarczy zegara wybił rok czterdziesty, Niemcy uformowali w Sączu getto. Było to getto otwarte, nie tak jak w innych miastach, gdzie całkowicie odgradzało się Żydów od świata aryjskiego. Mimo to przesiedlenia wprowadziły w mieście duży zamęt. Początkowo prośbą, potem groźbą mordobicia, a w końcu śmierci, okupant zwracał się do ludności żydowskiej, by osiedliła się w granicach wyznaczonego przez niego obszaru. Racka przemierzała ulice getta. Znowu świeciło słońce, znowu tętent, znowu żydowskie dzieciaki z Makkabi uganiały się za piłką. Tylko nastroje jakby gęstniały, a stosunki polsko-żydowskie w mieście ochładzały się. W końcu przyszedł rok 1942. Był kwiecień, w sumie to już prawie maj. Kwitły drzewa, słońce wyzierało zza chmury, dzieciaki z Makkabi już nie biegały, wycieńczone głodem, chorobami, a może wszystkim tym naraz. Spokojny dzień przerwał plan szaleńca. Być może była to kwestia tego, że miejscowy kat z gestapo, Heinrich Hamman wstał lewą nogą, być może stał za tym jakiś, w jego wyobraźni – racjonalny powód – w getcie rozpoczęła się łapanka. Żydowska policja w strachu przed gniewem Hammana, widząc że zbliża się godzina wyznaczona przez niego do zakończenia akcji łapankowej, hurtem pojmowała wszystkich – jak popadnie. Pojmani i upodleni przez agresora ludzie, nie wiedzieli co z nimi będzie – czy spodziewać się wywózki, może więzienia, a może śmierci. Trafili do zakładu karnego przy ul. Pijarskiej, jednak nie do celi, a na dziedziniec budynku. Wokół sceny siedziały szykowne Niemki i mali potomkowie rasy panów. Hamman gromkim okrzykiem nakazał Żydom tańczyć ich ostatni taniec i weselił się przy tym, jak na najlepszej prywatce. Widok głodnych, przeżartych chorobami ciał ledwo kiwających się w rytm muzyki był żałosny i nierzeczywisty. Około trzeciej w nocy muzyka ucichła, a ciała poczęły kierować się w stronę cmentarza żydowskiego w Nowym Sączu. Głuchą ciszę nocy przecięła seria wystrzałów, chrzęst łopat uderzających o podłoże i pusty dźwięk bezwładnie opadających do masowego grobu, ponad trzystu ciał. W powietrzu unosił się tylko krzyk Racki: „nasza krew nie przyczyni się do wygrania wojny, ale spadnie na ich głowy i będzie pomszczona przez dzieci nasze”. Nie wiadomo co stało się z Racką – jedni mówią, że Niemcy ją pobili, inni że zabili. Jedno jest pewne – tym heroicznym występkiem i zdaniem pełnym dumy, zapisała się na kartach Sącza, jako prawdziwa bohaterka. Akcja kwietniowa była największą zbrodnią hitlerowską na ludności żydowskiej w historii Nowego Sączą. Getto zamieszkiwało ok. 400 osób, w akcji zginęło ich ponad 300. Podopieczna Racki - Sara Melzer dziś jest już emerytowaną wykładowczynią oraz menadżerką kultury. Obecnie ma 94 lata i jest jedną z niewielu Sądecczan, którzy przeżyli okupację w mieście. Racka była jej ciotką. Melzer wydała książkę „Krzyk Hindy”, która dokumentuje losy Racki. Synagoga ze zdjęcia powstała w I połowie XVIII wieku. W trakcie wojny został zdewastowana i zamieniona na magazyn mienia, które hitlerowcy zrabowali Żydom. Po wojnie również służyła za magazyn. Później stworzono w niej galerię sztuki. W 2015 roku własność przeszła w ręce Gminy Wyznaniowej w Krakowie, a w 2017 roku przywrócono funkcję religijną Synagodze. Od tamtej pory nie jest już udostępniana do zwiedzania. Żydzi stanowili ok. 1/3 mieszkańców Nowego Sącza.