{"id":11,"date":"2021-12-03T09:45:08","date_gmt":"2021-12-03T09:45:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=11"},"modified":"2021-12-03T08:45:25","modified_gmt":"2021-12-03T08:45:25","slug":"lorem-ipsum-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/","title":{"rendered":"Synagoga w Starym S\u0105czu"},"content":{"rendered":"
\"\"

Synagoga w Starym S\u0105czu, fot. Rita Miernik<\/p><\/div>\n

Dzi\u015b wyj\u0105tkowo nie opowiem szerzej o spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, a o przemianie cz\u0142owieczej, kt\u00f3ra wielokrotnie pojawia\u0142a si\u0119 w przekazach dotycz\u0105cych wojny.<\/p>\n

S\u0142o\u0144ce by\u0142o w zenicie, kiedy Franek postawi\u0142 stop\u0119 po raz pierwszy na s\u0105deckiej ziemi. Ten dziewi\u0119tnastolatek, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 na \u015blusarza, do Starego S\u0105cza przyby\u0142 w roku 1918. Wywodzi\u0142 si\u0119 z rodziny niemieckiej, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119 w czeskich Teplicach, niedaleko Wa\u0142brzycha. Szybko si\u0119 zaaklimatyzowa\u0142. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych, lokalnych organizacjach: pradziadku dzisiejszego ZHP, czyli Sokole; ponadto przynale\u017ca\u0142 do formacji Strzelec i zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Bratni\u0105 Pomoc\u0105 Pracownik\u00f3w Kolejowych. W Starym S\u0105czu dobrze si\u0119 \u017cy\u0142o \u2013 spokojnie i nie za szybko - wszak to niewielkie miasto. W 1926 roku otrzyma\u0142 polskie obywatelstwo i postanowi\u0142 zapu\u015bci\u0107 tu korzenie.<\/p>\n

Kilka przecznic od jego domu mieszka\u0142a Maria. Franek od razu straci\u0142 dla niej g\u0142ow\u0119. D\u0142ugo musia\u0142 chodzi\u0107 i zaleca\u0107 si\u0119 do niej, ale op\u0142aca\u0142o si\u0119 \u2013 w ko\u0144cu odda\u0142a mu swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Przypiecz\u0119towali swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 radosn\u0105 uroczysto\u015bci\u0105 za\u015blubin. Zacz\u0119li rado\u015bnie wybiega\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, snuj\u0105c fantazje o swoich potomkach i planach na \u017cycie.<\/p>\n

A potem przysz\u0142a wojna. Gdy Furher rozpocz\u0105\u0142 sw\u00f3j krwawy marsz przez Polsk\u0119, ju\u017c w pierwszych dniach wrze\u015bnia Franek rzuci\u0142 w niepami\u0119\u0107 swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 - mo\u017ce ze strachu, a mo\u017ce zw\u0119szywszy okazj\u0119 awansu spo\u0142ecznego, przybra\u0142 poz\u0119 oddanego obywatela niemieckiego i wielkiego entuzjasty Hitlera. Wojska Rzeszy ewakuowa\u0142y go z miasta wraz z innymi obywatelami niemieckimi. Z\u0142apa\u0142 fuch\u0119 t\u0142umacza przy komendancie miasta i kurczowo si\u0119 jej trzyma\u0142. Na tyle kurczowo, \u017ce bardzo szybko zyska\u0142 miano najwi\u0119kszego kata miejscowej ludno\u015bci. Nie mia\u0142o znaczenia, czy mordowa\u0142 swoich s\u0105siad\u00f3w, czy nieznajomych \u2013 jego dawny przyjaciel Marian Kler nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet na okruch lito\u015bci, kiedy z\u0142apano go, podczas jednej z akcji. Jedynym, co si\u0119 dla Franciszka liczy\u0142o, by\u0142o wymordowanie jak najwi\u0119kszej liczby lokalnych \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

Do jego uszu dotar\u0142a plotka, \u017ce po okolicy b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 3 \u017byd\u00f3wki. Postawi\u0142 sobie za punkt honoru ich odnalezienie i zamordowanie. Trzeba przyzna\u0107 mu jedno \u2013 w swoich postanowieniach by\u0142 niezwykle skuteczny. Odnalaz\u0142 kobiety i bez wi\u0119kszych ceregieli przestrzeli\u0142 ich g\u0142owy.<\/p>\n

W 1942 roku utworzono w Starym S\u0105czu getto i jeszcze w tym samym roku dosz\u0142o do jego likwidacji. Franek nadzorowa\u0142 to przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 pod jego okiem przewin\u0119\u0142o si\u0119 1,5 tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych najpierw wywieziono do Nowego S\u0105cza, a potem na \u015bmier\u0107, do Be\u0142\u017cca.<\/p>\n

Kiedy pozycja III Rzeszy zacz\u0119\u0142a podupada\u0107, Franek uciek\u0142 ze Starego S\u0105cza do Czech, a potem do Niemiec. Doskonale wiedzia\u0142, co czeka go w Polsce. Przechytrzywszy polski wymiar sprawiedliwo\u015bci, \u017cy\u0142 sobie kolejne 8 lat. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jednak go dopad\u0142a \u2013 w 1953 roku zosta\u0142 aresztowany i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Zanim jednak s\u0105d przybi\u0142 m\u0142otkiem swoje ostatnie s\u0142owo, Franek znowu rozpaczliwie pr\u00f3bowa\u0142 uj\u015b\u0107 z \u017cyciem i pe\u0142en pasji, stanowczo wypiera\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci w gestapo.<\/p>\n

Synagoga w Starym S\u0105czu powsta\u0142a na pocz\u0105tku wieku XX. \u017bydzi stanowili ok. 13% liczby mieszka\u0144c\u00f3w Starego S\u0105cza. Gdy synagoga straci\u0142a swoje pierwotne przeznaczenie, s\u0142u\u017cy\u0142a do cel\u00f3w magazynowych \u2013 najpierw by\u0142a miejscem sk\u0142adowania broni i artyku\u0142\u00f3w militarnych, nast\u0119pnie rupieciarni\u0105. Po wojnie sta\u0142a si\u0119 miejscem zamieszkania przedstawicieli mniejszo\u015bci romskiej. P\u00f3\u017aniej funkcjonowa\u0142 tam zak\u0142ad garncarski, a w jeszcze w latach 90 XX w. budynek s\u0142u\u017cy\u0142 lokalnej szkole zawodowej.<\/p>\n

W\u0142asno\u015b\u0107 synagogi powr\u00f3ci\u0142a do gminy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 na jej sprzeda\u017c. Zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b wyj\u0105tkowo nie opowiem szerzej o spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, a o przemianie cz\u0142owieczej, kt\u00f3ra wielokrotnie pojawia\u0142a si\u0119 w przekazach dotycz\u0105cych wojny. S\u0142o\u0144ce by\u0142o w zenicie, kiedy Franek postawi\u0142 stop\u0119 po raz pierwszy na s\u0105deckiej ziemi. Ten dziewi\u0119tnastolatek, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 na \u015blusarza, do Starego S\u0105cza przyby\u0142 w roku 1918. Wywodzi\u0142 si\u0119 z rodziny niemieckiej, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119 w czeskich Teplicach, niedaleko Wa\u0142brzycha. Szybko si\u0119 zaaklimatyzowa\u0142. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych, lokalnych organizacjach: pradziadku dzisiejszego ZHP, czyli Sokole; ponadto przynale\u017ca\u0142 do formacji Strzelec i zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Bratni\u0105 Pomoc\u0105 Pracownik\u00f3w Kolejowych. W Starym S\u0105czu dobrze si\u0119 \u017cy\u0142o \u2013 spokojnie i nie za szybko - wszak to niewielkie miasto. W 1926 roku otrzyma\u0142 polskie obywatelstwo i postanowi\u0142 zapu\u015bci\u0107 tu korzenie. Kilka przecznic od jego domu mieszka\u0142a Maria. Franek od razu straci\u0142 dla niej g\u0142ow\u0119. D\u0142ugo musia\u0142 chodzi\u0107 i zaleca\u0107 si\u0119 do niej, ale op\u0142aca\u0142o si\u0119 \u2013 w ko\u0144cu odda\u0142a mu swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Przypiecz\u0119towali swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 radosn\u0105 uroczysto\u015bci\u0105 za\u015blubin. Zacz\u0119li rado\u015bnie wybiega\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, snuj\u0105c fantazje o swoich potomkach i planach na \u017cycie. A potem przysz\u0142a wojna. Gdy Furher rozpocz\u0105\u0142 sw\u00f3j krwawy marsz przez Polsk\u0119, ju\u017c w pierwszych dniach wrze\u015bnia Franek rzuci\u0142 w niepami\u0119\u0107 swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 - mo\u017ce ze strachu, a mo\u017ce zw\u0119szywszy okazj\u0119 awansu spo\u0142ecznego, przybra\u0142 poz\u0119 oddanego obywatela niemieckiego i wielkiego entuzjasty Hitlera. Wojska Rzeszy ewakuowa\u0142y go z miasta wraz z innymi obywatelami niemieckimi. Z\u0142apa\u0142 fuch\u0119 t\u0142umacza przy komendancie miasta i kurczowo si\u0119 jej trzyma\u0142. Na tyle kurczowo, \u017ce bardzo szybko zyska\u0142 miano najwi\u0119kszego kata miejscowej ludno\u015bci. Nie mia\u0142o znaczenia, czy mordowa\u0142 swoich s\u0105siad\u00f3w, czy nieznajomych \u2013 jego dawny przyjaciel Marian Kler nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet na okruch lito\u015bci, kiedy z\u0142apano go, podczas jednej z akcji. Jedynym, co si\u0119 dla Franciszka liczy\u0142o, by\u0142o wymordowanie jak najwi\u0119kszej liczby lokalnych \u017byd\u00f3w. Do jego uszu dotar\u0142a plotka, \u017ce po okolicy b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 3 \u017byd\u00f3wki. Postawi\u0142 sobie za punkt honoru ich odnalezienie i zamordowanie. Trzeba przyzna\u0107 mu jedno \u2013 w swoich postanowieniach by\u0142 niezwykle skuteczny. Odnalaz\u0142 kobiety i bez wi\u0119kszych ceregieli przestrzeli\u0142 ich g\u0142owy. W 1942 roku utworzono w Starym S\u0105czu getto i jeszcze w tym samym roku dosz\u0142o do jego likwidacji. Franek nadzorowa\u0142 to przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 pod jego okiem przewin\u0119\u0142o si\u0119 1,5 tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych najpierw wywieziono do Nowego S\u0105cza, a potem na \u015bmier\u0107, do Be\u0142\u017cca. Kiedy pozycja III Rzeszy zacz\u0119\u0142a podupada\u0107, Franek uciek\u0142 ze Starego S\u0105cza do Czech, a potem do Niemiec. Doskonale wiedzia\u0142, co czeka go w Polsce. Przechytrzywszy polski wymiar sprawiedliwo\u015bci, \u017cy\u0142 sobie kolejne 8 lat. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jednak go dopad\u0142a \u2013 w 1953 roku zosta\u0142 aresztowany i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Zanim jednak s\u0105d przybi\u0142 m\u0142otkiem swoje ostatnie s\u0142owo, Franek znowu rozpaczliwie pr\u00f3bowa\u0142 uj\u015b\u0107 z \u017cyciem i pe\u0142en pasji, stanowczo wypiera\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci w gestapo. Synagoga w Starym S\u0105czu powsta\u0142a na pocz\u0105tku wieku XX. \u017bydzi stanowili ok. 13% liczby mieszka\u0144c\u00f3w Starego S\u0105cza. Gdy synagoga straci\u0142a swoje pierwotne przeznaczenie, s\u0142u\u017cy\u0142a do cel\u00f3w magazynowych \u2013 najpierw by\u0142a miejscem sk\u0142adowania broni i artyku\u0142\u00f3w militarnych, nast\u0119pnie rupieciarni\u0105. Po wojnie sta\u0142a si\u0119 miejscem zamieszkania przedstawicieli mniejszo\u015bci romskiej. P\u00f3\u017aniej funkcjonowa\u0142 tam zak\u0142ad garncarski, a w jeszcze w latach 90 XX w. budynek s\u0142u\u017cy\u0142 lokalnej szkole zawodowej. W\u0142asno\u015b\u0107 synagogi powr\u00f3ci\u0142a do gminy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 na jej sprzeda\u017c. Zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w.        <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":187,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[8,12],"class_list":["post-11","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-smutne-synagogi","tag-smutne-synagogi","tag-stary-sacz"],"aioseo_notices":[],"yoast_head":"\nSynagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Synagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dzi\u015b wyj\u0105tkowo nie opowiem szerzej o spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, a o przemianie cz\u0142owieczej, kt\u00f3ra wielokrotnie pojawia\u0142a si\u0119 w przekazach dotycz\u0105cych wojny. S\u0142o\u0144ce by\u0142o w zenicie, kiedy Franek postawi\u0142 stop\u0119 po raz pierwszy na s\u0105deckiej ziemi. Ten dziewi\u0119tnastolatek, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 na \u015blusarza, do Starego S\u0105cza przyby\u0142 w roku 1918. Wywodzi\u0142 si\u0119 z rodziny niemieckiej, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119 w czeskich Teplicach, niedaleko Wa\u0142brzycha. Szybko si\u0119 zaaklimatyzowa\u0142. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych, lokalnych organizacjach: pradziadku dzisiejszego ZHP, czyli Sokole; ponadto przynale\u017ca\u0142 do formacji Strzelec i zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Bratni\u0105 Pomoc\u0105 Pracownik\u00f3w Kolejowych. W Starym S\u0105czu dobrze si\u0119 \u017cy\u0142o \u2013 spokojnie i nie za szybko - wszak to niewielkie miasto. W 1926 roku otrzyma\u0142 polskie obywatelstwo i postanowi\u0142 zapu\u015bci\u0107 tu korzenie. Kilka przecznic od jego domu mieszka\u0142a Maria. Franek od razu straci\u0142 dla niej g\u0142ow\u0119. D\u0142ugo musia\u0142 chodzi\u0107 i zaleca\u0107 si\u0119 do niej, ale op\u0142aca\u0142o si\u0119 \u2013 w ko\u0144cu odda\u0142a mu swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Przypiecz\u0119towali swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 radosn\u0105 uroczysto\u015bci\u0105 za\u015blubin. Zacz\u0119li rado\u015bnie wybiega\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, snuj\u0105c fantazje o swoich potomkach i planach na \u017cycie. A potem przysz\u0142a wojna. Gdy Furher rozpocz\u0105\u0142 sw\u00f3j krwawy marsz przez Polsk\u0119, ju\u017c w pierwszych dniach wrze\u015bnia Franek rzuci\u0142 w niepami\u0119\u0107 swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 - mo\u017ce ze strachu, a mo\u017ce zw\u0119szywszy okazj\u0119 awansu spo\u0142ecznego, przybra\u0142 poz\u0119 oddanego obywatela niemieckiego i wielkiego entuzjasty Hitlera. Wojska Rzeszy ewakuowa\u0142y go z miasta wraz z innymi obywatelami niemieckimi. Z\u0142apa\u0142 fuch\u0119 t\u0142umacza przy komendancie miasta i kurczowo si\u0119 jej trzyma\u0142. Na tyle kurczowo, \u017ce bardzo szybko zyska\u0142 miano najwi\u0119kszego kata miejscowej ludno\u015bci. Nie mia\u0142o znaczenia, czy mordowa\u0142 swoich s\u0105siad\u00f3w, czy nieznajomych \u2013 jego dawny przyjaciel Marian Kler nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet na okruch lito\u015bci, kiedy z\u0142apano go, podczas jednej z akcji. Jedynym, co si\u0119 dla Franciszka liczy\u0142o, by\u0142o wymordowanie jak najwi\u0119kszej liczby lokalnych \u017byd\u00f3w. Do jego uszu dotar\u0142a plotka, \u017ce po okolicy b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 3 \u017byd\u00f3wki. Postawi\u0142 sobie za punkt honoru ich odnalezienie i zamordowanie. Trzeba przyzna\u0107 mu jedno \u2013 w swoich postanowieniach by\u0142 niezwykle skuteczny. Odnalaz\u0142 kobiety i bez wi\u0119kszych ceregieli przestrzeli\u0142 ich g\u0142owy. W 1942 roku utworzono w Starym S\u0105czu getto i jeszcze w tym samym roku dosz\u0142o do jego likwidacji. Franek nadzorowa\u0142 to przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 pod jego okiem przewin\u0119\u0142o si\u0119 1,5 tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych najpierw wywieziono do Nowego S\u0105cza, a potem na \u015bmier\u0107, do Be\u0142\u017cca. Kiedy pozycja III Rzeszy zacz\u0119\u0142a podupada\u0107, Franek uciek\u0142 ze Starego S\u0105cza do Czech, a potem do Niemiec. Doskonale wiedzia\u0142, co czeka go w Polsce. Przechytrzywszy polski wymiar sprawiedliwo\u015bci, \u017cy\u0142 sobie kolejne 8 lat. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jednak go dopad\u0142a \u2013 w 1953 roku zosta\u0142 aresztowany i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Zanim jednak s\u0105d przybi\u0142 m\u0142otkiem swoje ostatnie s\u0142owo, Franek znowu rozpaczliwie pr\u00f3bowa\u0142 uj\u015b\u0107 z \u017cyciem i pe\u0142en pasji, stanowczo wypiera\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci w gestapo. Synagoga w Starym S\u0105czu powsta\u0142a na pocz\u0105tku wieku XX. \u017bydzi stanowili ok. 13% liczby mieszka\u0144c\u00f3w Starego S\u0105cza. Gdy synagoga straci\u0142a swoje pierwotne przeznaczenie, s\u0142u\u017cy\u0142a do cel\u00f3w magazynowych \u2013 najpierw by\u0142a miejscem sk\u0142adowania broni i artyku\u0142\u00f3w militarnych, nast\u0119pnie rupieciarni\u0105. Po wojnie sta\u0142a si\u0119 miejscem zamieszkania przedstawicieli mniejszo\u015bci romskiej. P\u00f3\u017aniej funkcjonowa\u0142 tam zak\u0142ad garncarski, a w jeszcze w latach 90 XX w. budynek s\u0142u\u017cy\u0142 lokalnej szkole zawodowej. W\u0142asno\u015b\u0107 synagogi powr\u00f3ci\u0142a do gminy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 na jej sprzeda\u017c. Zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w.        \" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-12-03T09:45:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1687\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"headline\":\"Synagoga w Starym S\u0105czu\",\"datePublished\":\"2021-12-03T09:45:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/\"},\"wordCount\":650,\"commentCount\":1,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/10\\\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"smutne synagogi\",\"stary s\u0105cz\"],\"articleSection\":[\"smutne synagogi\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/\",\"name\":\"Synagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/10\\\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-12-03T09:45:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/10\\\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/10\\\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1350,\"caption\":\"Synagoga w Starym S\u0105czu, fot. Rita Miernik\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/03\\\/lorem-ipsum-3\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Synagoga w Starym S\u0105czu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\",\"name\":\"Smutne synagogi\",\"description\":\"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"width\":1920,\"height\":450,\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Synagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Synagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi","og_description":"Dzi\u015b wyj\u0105tkowo nie opowiem szerzej o spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, a o przemianie cz\u0142owieczej, kt\u00f3ra wielokrotnie pojawia\u0142a si\u0119 w przekazach dotycz\u0105cych wojny. S\u0142o\u0144ce by\u0142o w zenicie, kiedy Franek postawi\u0142 stop\u0119 po raz pierwszy na s\u0105deckiej ziemi. Ten dziewi\u0119tnastolatek, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 na \u015blusarza, do Starego S\u0105cza przyby\u0142 w roku 1918. Wywodzi\u0142 si\u0119 z rodziny niemieckiej, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119 w czeskich Teplicach, niedaleko Wa\u0142brzycha. Szybko si\u0119 zaaklimatyzowa\u0142. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnych, lokalnych organizacjach: pradziadku dzisiejszego ZHP, czyli Sokole; ponadto przynale\u017ca\u0142 do formacji Strzelec i zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Bratni\u0105 Pomoc\u0105 Pracownik\u00f3w Kolejowych. W Starym S\u0105czu dobrze si\u0119 \u017cy\u0142o \u2013 spokojnie i nie za szybko - wszak to niewielkie miasto. W 1926 roku otrzyma\u0142 polskie obywatelstwo i postanowi\u0142 zapu\u015bci\u0107 tu korzenie. Kilka przecznic od jego domu mieszka\u0142a Maria. Franek od razu straci\u0142 dla niej g\u0142ow\u0119. D\u0142ugo musia\u0142 chodzi\u0107 i zaleca\u0107 si\u0119 do niej, ale op\u0142aca\u0142o si\u0119 \u2013 w ko\u0144cu odda\u0142a mu swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Przypiecz\u0119towali swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 radosn\u0105 uroczysto\u015bci\u0105 za\u015blubin. Zacz\u0119li rado\u015bnie wybiega\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, snuj\u0105c fantazje o swoich potomkach i planach na \u017cycie. A potem przysz\u0142a wojna. Gdy Furher rozpocz\u0105\u0142 sw\u00f3j krwawy marsz przez Polsk\u0119, ju\u017c w pierwszych dniach wrze\u015bnia Franek rzuci\u0142 w niepami\u0119\u0107 swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 - mo\u017ce ze strachu, a mo\u017ce zw\u0119szywszy okazj\u0119 awansu spo\u0142ecznego, przybra\u0142 poz\u0119 oddanego obywatela niemieckiego i wielkiego entuzjasty Hitlera. Wojska Rzeszy ewakuowa\u0142y go z miasta wraz z innymi obywatelami niemieckimi. Z\u0142apa\u0142 fuch\u0119 t\u0142umacza przy komendancie miasta i kurczowo si\u0119 jej trzyma\u0142. Na tyle kurczowo, \u017ce bardzo szybko zyska\u0142 miano najwi\u0119kszego kata miejscowej ludno\u015bci. Nie mia\u0142o znaczenia, czy mordowa\u0142 swoich s\u0105siad\u00f3w, czy nieznajomych \u2013 jego dawny przyjaciel Marian Kler nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet na okruch lito\u015bci, kiedy z\u0142apano go, podczas jednej z akcji. Jedynym, co si\u0119 dla Franciszka liczy\u0142o, by\u0142o wymordowanie jak najwi\u0119kszej liczby lokalnych \u017byd\u00f3w. Do jego uszu dotar\u0142a plotka, \u017ce po okolicy b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 3 \u017byd\u00f3wki. Postawi\u0142 sobie za punkt honoru ich odnalezienie i zamordowanie. Trzeba przyzna\u0107 mu jedno \u2013 w swoich postanowieniach by\u0142 niezwykle skuteczny. Odnalaz\u0142 kobiety i bez wi\u0119kszych ceregieli przestrzeli\u0142 ich g\u0142owy. W 1942 roku utworzono w Starym S\u0105czu getto i jeszcze w tym samym roku dosz\u0142o do jego likwidacji. Franek nadzorowa\u0142 to przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 pod jego okiem przewin\u0119\u0142o si\u0119 1,5 tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych najpierw wywieziono do Nowego S\u0105cza, a potem na \u015bmier\u0107, do Be\u0142\u017cca. Kiedy pozycja III Rzeszy zacz\u0119\u0142a podupada\u0107, Franek uciek\u0142 ze Starego S\u0105cza do Czech, a potem do Niemiec. Doskonale wiedzia\u0142, co czeka go w Polsce. Przechytrzywszy polski wymiar sprawiedliwo\u015bci, \u017cy\u0142 sobie kolejne 8 lat. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jednak go dopad\u0142a \u2013 w 1953 roku zosta\u0142 aresztowany i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Zanim jednak s\u0105d przybi\u0142 m\u0142otkiem swoje ostatnie s\u0142owo, Franek znowu rozpaczliwie pr\u00f3bowa\u0142 uj\u015b\u0107 z \u017cyciem i pe\u0142en pasji, stanowczo wypiera\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci w gestapo. Synagoga w Starym S\u0105czu powsta\u0142a na pocz\u0105tku wieku XX. \u017bydzi stanowili ok. 13% liczby mieszka\u0144c\u00f3w Starego S\u0105cza. Gdy synagoga straci\u0142a swoje pierwotne przeznaczenie, s\u0142u\u017cy\u0142a do cel\u00f3w magazynowych \u2013 najpierw by\u0142a miejscem sk\u0142adowania broni i artyku\u0142\u00f3w militarnych, nast\u0119pnie rupieciarni\u0105. Po wojnie sta\u0142a si\u0119 miejscem zamieszkania przedstawicieli mniejszo\u015bci romskiej. P\u00f3\u017aniej funkcjonowa\u0142 tam zak\u0142ad garncarski, a w jeszcze w latach 90 XX w. budynek s\u0142u\u017cy\u0142 lokalnej szkole zawodowej. W\u0142asno\u015b\u0107 synagogi powr\u00f3ci\u0142a do gminy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 na jej sprzeda\u017c. Zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w.        ","og_url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/","og_site_name":"Smutne synagogi","article_published_time":"2021-12-03T09:45:08+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1687,"url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"3 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"headline":"Synagoga w Starym S\u0105czu","datePublished":"2021-12-03T09:45:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/"},"wordCount":650,"commentCount":1,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"image":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","keywords":["smutne synagogi","stary s\u0105cz"],"articleSection":["smutne synagogi"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/","name":"Synagoga w Starym S\u0105czu - Smutne synagogi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","datePublished":"2021-12-03T09:45:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","width":2048,"height":1350,"caption":"Synagoga w Starym S\u0105czu, fot. Rita Miernik"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2021\/12\/03\/lorem-ipsum-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Synagoga w Starym S\u0105czu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/","name":"Smutne synagogi","description":"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków","publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","contentUrl":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","width":1920,"height":450,"caption":"admin"},"logo":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png"},"sameAs":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl"],"url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Stary-Sacz-synagoga-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":188,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11\/revisions\/188"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}