{"id":391,"date":"2022-02-20T19:07:16","date_gmt":"2022-02-20T19:07:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=391"},"modified":"2022-02-21T07:52:17","modified_gmt":"2022-02-21T07:52:17","slug":"synagoga-w-ciepielowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/02\/20\/synagoga-w-ciepielowie\/","title":{"rendered":"Synagoga w Ciepielowie"},"content":{"rendered":"
\"Synagoga

Synagoga w Ciepielowie, fot. Rita Miernik dla Smutne synagogi\"<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Ciepiel\u00f3w to ma\u0142a miejscowo\u015b\u0107, le\u017c\u0105ca na styku trzech wojew\u00f3dztw: \u015bwi\u0119tokrzyskiego, lubelskiego i mazowieckiego. Administracyjnie nale\u017cy do tego ostatniego. Chcia\u0142abym napisa\u0107, \u017ce dojecha\u0142am tam zupe\u0142nym zbiegiem okoliczno\u015bci wracaj\u0105c z \u017byrardowa, ale musia\u0142by to by\u0107 jeden z wi\u0119kszych zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci w historii zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach projektu \u201eSmutne synagogi\u201d powoduje, \u017ce ka\u017cda trasa w sprawach zawodowych modyfikowana jest w mojej g\u0142owie przez pryzmat smutnego szlaku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Obszar<\/p>\n

Ciepiel\u00f3w zamieszkuje nieca\u0142e 800 os\u00f3b. Obok wsi znajduje si\u0119 Stary Ciepiel\u00f3w, licz\u0105cy niespe\u0142na 300 mieszka\u0144c\u00f3w. Mimo tak niedu\u017cej populacji, wsie te sta\u0142y si\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej aren\u0105 jednej z najkrwawszych akcji hitlerowskich, polegaj\u0105cej na ludob\u00f3jstwie Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy udzielali pomocy \u017bydom.<\/p>\n

 <\/p>\n

Do\u015b\u0107 d\u0142ugo naiwnie wierzy\u0142am, \u017ce wojna jest domen\u0105 miast i g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w administracyjnych. W g\u0142owie mia\u0142am te wszystkie historie akowc\u00f3w biegaj\u0105cych po ulicach Warszawy, o kt\u00f3rych s\u0142ysza\u0142am w szkole. By\u0142am pewna, \u017ce to miasta si\u0119 zdobywa, \u017ce to tam odbywaj\u0105 si\u0119 przemarsze wojsk, \u017ce przenigdy nie chcia\u0142abym by\u0107 mieszkank\u0105 Warszawy w momencie konfliktu zbrojnego, bo to tu skupi\u0142aby si\u0119 najwi\u0119ksza agresja i przemoc. Id\u0105c tym tropem, nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107, \u017ce wsie i odludzia s\u0105 terenami nieco bardziej bezpiecznymi w niebezpiecznych czasach. By\u0142o to z mojej strony niesamowicie naiwne i odk\u0105d prowadz\u0119 \u201eSmutne synagogi\u201d, dowiaduj\u0119 si\u0119 coraz wi\u0119cej o do\u015bwiadczeniu wojny na obszarach wiejskich: jak wie\u015b cierpia\u0142a przez grabie\u017cc\u00f3w i morderc\u00f3w i jak ma\u0142o m\u00f3wi si\u0119 o tej historii.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pacyfikacja wsi i jej wojenne losy<\/h3>\n

Dzia\u0142ania okupanta w czasie IIW\u015a r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 w przypadku miast i wsi. Wojska hitlerowskich Niemiec wypracowa\u0142y sw\u00f3j w\u0142asny system pacyfikacji i pogromu polskich obszar\u00f3w wiejskich, W tym celu organizowano ekspedycje karne<\/a>. Ich celem by\u0142o nie tylko zastraszanie i terroryzowanie mieszka\u0144c\u00f3w wsi, ale cz\u0119sto mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 one przede wszystkim \u015bci\u0105gni\u0119ciu kontyngent\u00f3w p\u0142od\u00f3w rolnych oraz pozyskaniu rzeszy przymusowych pracownik\u00f3w. Znika\u0142y zabudowania i znikali ludzie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ekspedycje karne mia\u0142y tak\u017ce \u201epromowa\u0107 pewne postawy\u201d \u2013 docieranie do malutkich skupisk by\u0142o o tyle istotne, \u017ce odludzia mog\u0142y by\u0107 znakomitym miejscem do ukrywania si\u0119 zbieg\u0142ych \u017byd\u00f3w i os\u00f3b b\u0119d\u0105cych naczelnymi wrogami III Rzeszy. Trzeba by\u0142o spowodowa\u0107, \u017ce osoby zamieszkuj\u0105ce te tereny przestan\u0105 chcie\u0107 nie\u015b\u0107 pomoc ukrywaj\u0105cym si\u0119 \u017bydom. Agresorzy musieli zatem opr\u00f3cz prowadzenia procesu eksterminacji \u017byd\u00f3w, r\u00f3wnolegle obraca\u0107 w niwecz wi\u0119zi, jakie wytworzy\u0142y si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w mi\u0119dzy katolikami a ich \u017cydowskimi s\u0105siadami. W tym celu \u017co\u0142nierze Wermachtu wsiadali na motocykle i inne pojazdy i pokonuj\u0105c dziesi\u0105tki, a czasem i setki kilometr\u00f3w, docierali do mikroskopijnych, kilkusetosobowych wioseczek.<\/p>\n

 <\/p>\n

W ko\u0144cu zmotoryzowany batalion \u017candarmerii niemieckiej dotar\u0142 do Starego Ciepielowa. Do okupanckich uszu coraz cz\u0119\u015bciej dochodzi\u0142y s\u0142uchy, \u017ce koncentracja \u017byd\u00f3w z obszar\u00f3w oko\u0142oi\u0142\u017ceckich i zwole\u0144skich, trwaj\u0105ca od 1941 roku, nie jest tak skuteczna, jak by\u0107 powinna. Przyczyn\u0105 wyj\u015bcia na jaw tajemnicy o skrywanych \u017bydach mog\u0142y by\u0107 cz\u0119ste kradzie\u017ce, kt\u00f3rych ukrywaj\u0105cy si\u0119 i przyczajeni w stodo\u0142ach i le\u015bnych zaro\u015blach ludzie dokonywali, by przetrwa\u0107<\/a>. W literaturze mo\u017cna odnale\u017a\u0107 tak\u017ce przypuszczenia o donosach na s\u0105siad\u00f3w ukrywaj\u0105cych \u017byd\u00f3w oraz pozyskaniu informacji przez hitlerowc\u00f3w wskutek przes\u0142ucha\u0144 os\u00f3b zatrzymanych w trakcie jednej z ob\u0142aw.<\/p>\n

 <\/p>\n

Wszystko za spraw\u0105 g\u0119stej i dzikiej otuliny z las\u00f3w Puszczy I\u0142\u017ceckiej, Lasu Soleckiego oraz innych skupisk le\u015bnych, kt\u00f3re z jakiego\u015b powodu nie doczeka\u0142y si\u0119 indywidualnych nazw.<\/p>\n

 <\/p>\n

Podobno na obszarze od Starachowic po Zwole\u0144 zaczyna\u0142o dochodzi\u0107 do organizowania si\u0119 ma\u0142ych oddzia\u0142\u00f3w \u017cydowskich, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych niekiedy z Gwardi\u0105 Ludow\u0105 (warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce GL nie by\u0142a \u201ewybawc\u0105\u201d \u017byd\u00f3w, jak to lubiono podkre\u015bla\u0107 w okresie peerelowskiej propagandy. Kontakty z ludowcami mog\u0142y wynika\u0107 z tego, \u017ce region o kt\u00f3rym pisz\u0119, a wi\u0119c Ciepiel\u00f3w, Lipsk, Zwole\u0144, I\u0142\u017ca uznawane by\u0142y w tamtym czasie za bastion\u00a0ruchu ludowego).<\/p>\n

 <\/p>\n

Wielu historyk\u00f3w wskazuje, \u017ce wi\u0119zi mi\u0119dzy katolikami i wyznawcami judaizmu w tym regionie cz\u0119sto by\u0142y bardzo silne i niewiele istnieje przyk\u0142ad\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 st\u0105d historii pogrom\u00f3w czy w og\u00f3le wa\u015bni na tle religijnym. Nie tylko drzewa okaza\u0142y si\u0119 dzia\u0142a\u0107 na przek\u00f3r \u017co\u0142nierzom Wermachtu. Coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o tym, \u017ce Polacy z tego regionu do\u015b\u0107 ch\u0119tnie pomagaj\u0105 ukrywa\u0107 \u017byd\u00f3w i robi\u0105 to pono\u0107 na du\u017c\u0105 skal\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rze\u017a hitlerowska w Ciepielowie i Rek\u00f3wce<\/h3>\n

Na dwa dni przed tragedi\u0105 w Starym Ciepielowie i Rek\u00f3wce, \u017cydowska kobieta mia\u0142a ostrzec jednego z Polak\u00f3w, aby powiadomi\u0142 wszystkich, kt\u00f3rzy ukrywaj\u0105 \u017byd\u00f3w, \u017ce grozi im niebezpiecze\u0144stwo. Przebywaj\u0105cy w ukryciu wyznawcy judaizmu, mieli opu\u015bci\u0107 domostwa i zapu\u015bci\u0107 si\u0119 wg\u0142\u0105b lasu, jednak nie zapobieg\u0142o to wydarzeniom z 6 grudnia 1942 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Gdy na wyschni\u0119tych trawach i po\u0142amanych ga\u0142\u0105zkach le\u017c\u0105cych wzd\u0142u\u017c drogi prowadz\u0105cej do wsi, widnia\u0142a jeszcze szad\u017a, wywo\u0142ana ch\u0142odem grudniowego poranka, do Starego Ciepielowa wjecha\u0142 dwudziestoosobowy oddzia\u0142 - zmotoryzowany batalion \u017candarmerii niemieckiej. Bez zb\u0119dnych ceregieli wtargn\u0119li do gospodarstw rodzin Kowalskich, Obuchiewicz\u00f3w, Kosior\u00f3w. Rozpocz\u0119li drobiazgowe przeszukanie, w wyniku kt\u00f3rego odnale\u017ali ksi\u0105\u017cki pisane w jidysz oraz dw\u00f3ch \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania, po czym nasta\u0142a cisza. Po kilku godzinach, kt\u00f3re zdawa\u0142y si\u0119 nie mie\u0107 ko\u0144ca i przygniata\u0142y oczekuj\u0105cych swoim ci\u0119\u017carem, \u017co\u0142nierze III Rzeszy zap\u0119dzili rodzin\u0119 Kosior\u00f3w oraz zatrzymanych w ich domostwie \u017byd\u00f3w do stodo\u0142y, gdzie rozstrzelali osoby, a budynek pe\u0142en martwych cia\u0142 podpalili. Niedobity przez hitlerowskie kule m\u0142ody Kosior, wydosta\u0142 si\u0119 z trawionej \u017cywym ogniem, zbiorowej mogi\u0142y i rozpaczliwie rzuci\u0142 si\u0119 do ucieczki. Jego ostatni bieg ku \u017cyciu przerwa\u0142a brutalnie kula z okupanckiego karabinu. Jego cia\u0142o \u2013 nikt nie wie, czy ju\u017c martwe, czy jeszcze \u017cywe, wrzucono z powrotem do p\u0142on\u0105cej stodo\u0142y. Tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jedna z najwi\u0119kszych akcji wymierzonych w Polak\u00f3w pomagaj\u0105cych \u017bydom.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kolejn\u0105 ognist\u0105 mogi\u0142\u0119 urz\u0105dzono w domu Obuchiewicz\u00f3w. Gospodarzy oraz rodzin\u0119 Kowalskich potraktowano dok\u0142adnie tak samo, jak Kosior\u00f3w. Niedobite dzieci p\u0142on\u0119\u0142y \u017cywcem, a niemieccy \u017candarmi z wielk\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 pilnowali, aby \u017cadne z nich nie wydosta\u0142o si\u0119 na zewn\u0105trz. W ko\u0144cu dzieci przesta\u0142y krzycze\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Scenariusz powt\u00f3rzy\u0142 si\u0119 w s\u0105siedniej wsi \u2013 Rek\u00f3wce, gdzie mieszkali krewni zamordowanych przed momentem Polak\u00f3w. Rodzin\u0119 Kosior\u00f3w, Skoczylas\u00f3w, a nawet kole\u017cank\u0119 jednej z dziewczynek, kt\u00f3ra bawi\u0142a si\u0119 na podw\u00f3rku jednej z aresztowanych rodzin, r\u00f3wnie\u017c rozstrzelano i spalono. Gospodarstwa ograbiono ze wszystkiego, co mog\u0142o si\u0119 \u017co\u0142nierzom Wermachtu przyda\u0107. Po zako\u0144czonej sukcesem misji wymordowania i spalenia 33* os\u00f3b [w zale\u017cno\u015bci od \u017ar\u00f3de\u0142 31-34 osoby], wr\u00f3cili do folwark\u00f3w w G\u00f3rkach Ciepielowskich, kt\u00f3ry zaanektowali na swoj\u0105 siedzib\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Lokalna spo\u0142eczno\u015b\u0107 wydoby\u0142a na rozkaz okupant\u00f3w zw\u0119glone resztki cia\u0142 z pogorzelisk i zakopa\u0142a je w wyznaczonych miejscach. T\u0119 ekspedycj\u0119 karn\u0105 prze\u017cy\u0142a tylko jedna osoba \u2013 nastolatek, syn Kowalskich \u2013 Jan, kt\u00f3ry przez wiele kolejnych miesi\u0119cy musia\u0142 ukrywa\u0107 swoje istnienie przed \u015bwiatem.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, w lutym 1943 roku, regionem od Starachowic po Ciepiel\u00f3w wstrz\u0105sn\u0119\u0142a informacja, \u017ce \u017cydowscy partyzanci zwi\u0105zani z Gwardi\u0105 Ludow\u0105, pod przewodnictwem Chila Brawermana dokonali zab\u00f3jstwa trzech Polak\u00f3w, kt\u00f3rych nies\u0142usznie oskar\u017cyli o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z okupantem hitlerowskim. Od tamtego momentu nikt ju\u017c nie chcia\u0142 pomaga\u0107 \u017bydom.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Odsetek

Odsetek \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w miasta przed IIW\u015a, wyk. Rita Miernik dla 'Smutne synagogi'<\/p><\/div>\n

<\/h3>\n

________________<\/h3>\n

Synagoga w Ciepielowie - losy<\/h3>\n

W Ciepielowie istnia\u0142a drewniana synagog\u0119, kt\u00f3ra sp\u0142on\u0119\u0142a. Zdecydowano si\u0119 na wybudowanie synagogi murowanej pod koniec XIX wieku. I W\u015a nie obesz\u0142a si\u0119 z ni\u0105 \u0142askawie i j\u0105 r\u00f3wnie\u017c strawi\u0142 ogie\u0144. Od lipca 1915 roku musia\u0142o up\u0142yn\u0105\u0107 niemal 15 lat, aby wyznawcy judaizmu doczekali si\u0119 jej remontu. W czasie II W\u015a hitlerowcy zdewastowali j\u0105 i zamienili na magazyn.<\/p>\n

Kiedy robi\u0142am zdj\u0119cia, we wn\u0119trzu niegdysiejszej synagogi siedzia\u0142a grupka m\u0142odzie\u017cy. Nastolatkowie zapytani o losy i \u017cydowsk\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 swojego miasteczka, mimo entuzjazmu i szczerych ch\u0119ci, nie potrafili wskaza\u0107 \u017cadnego faktu. Nigdy w szkole nikt nie powiedzia\u0142 im, co dzia\u0142o si\u0119 w tym ich - jak to okre\u015blili - \"nudnym\" miasteczku raptem 80 lat temu.<\/p>\n

 <\/p>\n

SYNAGOGA W CIEPIELOWIE - ZDJ\u0118CIA:<\/h3>\n

 <\/p>\n\n\t\t