{"id":452,"date":"2022-05-01T17:14:53","date_gmt":"2022-05-01T17:14:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=452"},"modified":"2022-05-01T17:14:53","modified_gmt":"2022-05-01T17:14:53","slug":"synagoga-w-nowym-saczu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/","title":{"rendered":"Synagoga w Nowym S\u0105czu"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

T\u0119tent wydobywaj\u0105cy si\u0119 spod ko\u0144skich kopyt, stukaj\u0105cych miarowo przez kolejne metry nowos\u0105deckiej star\u00f3wki, ni\u00f3s\u0142 si\u0119 g\u0142ucho w to upalne, letnie popo\u0142udnie. Niezno\u015bny skwar wywo\u0142a\u0142 powszechn\u0105 niemoc, ulice by\u0142y puste, a ludzie kryli si\u0119 w domostwach, szukaj\u0105c cho\u0107by odrobiny cienia. Tylko zgraja \u017cydowskich dzieciak\u00f3w, pewnie z lokalnego klubu sportowego \u2013 Makkabi, leniwie kopa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 pi\u0142k\u0119, cho\u0107 znacznie mniej \u017cwawo, ni\u017c zwykle.<\/p>\n

Wzd\u0142u\u017c jednej z uliczek prowadz\u0105cej do rynku, po kocich \u0142bach sz\u0142a niedu\u017ca kobieta. Racka mia\u0142a na imi\u0119; na drugie Hinda, cho\u0107 niekt\u00f3rzy Hinda u\u017cywali cz\u0119\u015bciej. Po m\u0119\u017cu mia\u0142a nazywa\u0107 si\u0119 Spirowa, cho\u0107 ci\u0119\u017cko stwierdzi\u0107, czy w istocie tak by\u0142o, bo w pami\u0119ci powszechnej, Racka zapisa\u0142a si\u0119 pod nazwiskiem Goldberg, a i m\u0119\u017ca ci\u0119\u017cko zlokalizowa\u0107 w tej historycznej zawierusze.<\/p>\n

Kobieta \u017cwawym krokiem zmierza\u0142a do domu, gdzie czekali na ni\u0105 niedu\u017ca Sara i jej brat. Gdy przekroczy\u0142a pr\u00f3g domu, rzuci\u0142a na st\u00f3\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 siatk\u0119 warzyw i zabra\u0142a si\u0119 do gotowania. Nied\u0142ugo potem do domu wpad\u0142y dzieciaki, nios\u0105c ze sob\u0105 rze\u015bki nastr\u00f3j i dzieci\u0119c\u0105 beztrosk\u0119. O wojnie nikt wtedy nie my\u015bla\u0142.<\/p>\n

Przysz\u0142o kolejne lato i znowu \u017car la\u0142 si\u0119 z nieba. Wojna sta\u0142a si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza. Gdy na tarczy zegara wybi\u0142 rok czterdziesty, Niemcy uformowali w S\u0105czu getto. By\u0142o to getto otwarte, nie tak jak w innych miastach, gdzie ca\u0142kowicie odgradza\u0142o si\u0119 \u017byd\u00f3w od \u015bwiata aryjskiego. Mimo to przesiedlenia wprowadzi\u0142y w mie\u015bcie du\u017cy zam\u0119t. Pocz\u0105tkowo pro\u015bb\u0105, potem gro\u017ab\u0105 mordobicia, a w ko\u0144cu \u015bmierci, okupant zwraca\u0142 si\u0119 do ludno\u015bci \u017cydowskiej, by osiedli\u0142a si\u0119 w granicach wyznaczonego przez niego obszaru.<\/p>\n

Racka przemierza\u0142a ulice getta. Znowu \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, znowu t\u0119tent, znowu \u017cydowskie dzieciaki z Makkabi ugania\u0142y si\u0119 za pi\u0142k\u0105. Tylko nastroje jakby g\u0119stnia\u0142y, a stosunki polsko-\u017cydowskie w mie\u015bcie och\u0142adza\u0142y si\u0119.<\/p>\n

W ko\u0144cu przyszed\u0142 rok 1942. By\u0142 kwiecie\u0144, w sumie to ju\u017c prawie maj. Kwit\u0142y drzewa, s\u0142o\u0144ce wyziera\u0142o zza chmury, dzieciaki z Makkabi ju\u017c nie biega\u0142y, wycie\u0144czone g\u0142odem, chorobami, a mo\u017ce wszystkim tym naraz. Spokojny dzie\u0144 przerwa\u0142 plan szale\u0144ca.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to kwestia tego, \u017ce miejscowy kat z gestapo, Heinrich Hamman wsta\u0142 lew\u0105 nog\u0105, by\u0107 mo\u017ce sta\u0142 za tym jaki\u015b, w jego wyobra\u017ani \u2013 racjonalny pow\u00f3d \u2013 w getcie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u0142apanka. \u017bydowska policja w strachu przed gniewem Hammana, widz\u0105c \u017ce zbli\u017ca si\u0119 godzina wyznaczona przez niego do zako\u0144czenia akcji \u0142apankowej, hurtem pojmowa\u0142a wszystkich \u2013 jak popadnie. Pojmani i upodleni przez agresora ludzie, nie wiedzieli co z nimi b\u0119dzie \u2013 czy spodziewa\u0107 si\u0119 wyw\u00f3zki, mo\u017ce wi\u0119zienia, a mo\u017ce \u015bmierci. Trafili do zak\u0142adu karnego przy ul. Pijarskiej, jednak nie do celi, a na dziedziniec budynku. Wok\u00f3\u0142 sceny siedzia\u0142y szykowne Niemki i mali potomkowie rasy pan\u00f3w. Hamman gromkim okrzykiem nakaza\u0142 \u017bydom ta\u0144czy\u0107 ich ostatni taniec i weseli\u0142 si\u0119 przy tym, jak na najlepszej prywatce. Widok g\u0142odnych, prze\u017cartych chorobami cia\u0142 ledwo kiwaj\u0105cych si\u0119 w rytm muzyki by\u0142 \u017ca\u0142osny i nierzeczywisty. Oko\u0142o trzeciej w nocy muzyka ucich\u0142a, a cia\u0142a pocz\u0119\u0142y kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 cmentarza \u017cydowskiego w Nowym S\u0105czu.<\/p>\n

G\u0142uch\u0105 cisz\u0119 nocy przeci\u0119\u0142a seria wystrza\u0142\u00f3w, chrz\u0119st \u0142opat uderzaj\u0105cych o pod\u0142o\u017ce i pusty d\u017awi\u0119k bezw\u0142adnie opadaj\u0105cych do masowego grobu, ponad trzystu cia\u0142. W powietrzu unosi\u0142 si\u0119 tylko krzyk Racki:<\/p>\n

\u201enasza krew nie przyczyni si\u0119 do wygrania wojny, ale spadnie na ich g\u0142owy i b\u0119dzie pomszczona przez dzieci nasze\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Nie wiadomo co sta\u0142o si\u0119 z Rack\u0105 \u2013 jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce Niemcy j\u0105 pobili, inni \u017ce zabili. Jedno jest pewne \u2013 tym heroicznym wyst\u0119pkiem i zdaniem pe\u0142nym dumy, zapisa\u0142a si\u0119 na kartach S\u0105cza, jako prawdziwa bohaterka.<\/p>\n

Akcja kwietniowa by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 hitlerowsk\u0105 na ludno\u015bci \u017cydowskiej w historii Nowego S\u0105cz\u0105. Getto zamieszkiwa\u0142o ok. 400 os\u00f3b, w akcji zgin\u0119\u0142o ich ponad 300.<\/p>\n

Podopieczna Racki - Sara Melzer dzi\u015b jest ju\u017c emerytowan\u0105 wyk\u0142adowczyni\u0105 oraz menad\u017cerk\u0105 kultury. Obecnie ma 94 lata i jest jedn\u0105 z niewielu S\u0105decczan, kt\u00f3rzy prze\u017cyli okupacj\u0119 w mie\u015bcie. Racka by\u0142a jej ciotk\u0105. Melzer wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKrzyk Hindy\u201d, kt\u00f3ra dokumentuje losy Racki.<\/p>\n

Synagoga ze zdj\u0119cia powsta\u0142a w I po\u0142owie XVIII wieku. W trakcie wojny zosta\u0142 zdewastowana i zamieniona na magazyn mienia, kt\u00f3re hitlerowcy zrabowali \u017bydom. Po wojnie r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0142a za magazyn. P\u00f3\u017aniej stworzono w niej galeri\u0119 sztuki. W 2015 roku w\u0142asno\u015b\u0107 przesz\u0142a w r\u0119ce Gminy Wyznaniowej w Krakowie, a w 2017 roku przywr\u00f3cono funkcj\u0119 religijn\u0105 Synagodze. Od tamtej pory nie jest ju\u017c udost\u0119pniana do zwiedzania.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u017bydzi stanowili ok. 1\/3 mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u0119tent wydobywaj\u0105cy si\u0119 spod ko\u0144skich kopyt, stukaj\u0105cych miarowo przez kolejne metry nowos\u0105deckiej star\u00f3wki, ni\u00f3s\u0142 si\u0119 g\u0142ucho w to upalne, letnie popo\u0142udnie. Niezno\u015bny skwar wywo\u0142a\u0142 powszechn\u0105 niemoc, ulice by\u0142y puste, a ludzie kryli si\u0119 w domostwach, szukaj\u0105c cho\u0107by odrobiny cienia. Tylko zgraja \u017cydowskich dzieciak\u00f3w, pewnie z lokalnego klubu sportowego \u2013 Makkabi, leniwie kopa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 pi\u0142k\u0119, cho\u0107 znacznie mniej \u017cwawo, ni\u017c zwykle. Wzd\u0142u\u017c jednej z uliczek prowadz\u0105cej do rynku, po kocich \u0142bach sz\u0142a niedu\u017ca kobieta. Racka mia\u0142a na imi\u0119; na drugie Hinda, cho\u0107 niekt\u00f3rzy Hinda u\u017cywali cz\u0119\u015bciej. Po m\u0119\u017cu mia\u0142a nazywa\u0107 si\u0119 Spirowa, cho\u0107 ci\u0119\u017cko stwierdzi\u0107, czy w istocie tak by\u0142o, bo w pami\u0119ci powszechnej, Racka zapisa\u0142a si\u0119 pod nazwiskiem Goldberg, a i m\u0119\u017ca ci\u0119\u017cko zlokalizowa\u0107 w tej historycznej zawierusze. Kobieta \u017cwawym krokiem zmierza\u0142a do domu, gdzie czekali na ni\u0105 niedu\u017ca Sara i jej brat. Gdy przekroczy\u0142a pr\u00f3g domu, rzuci\u0142a na st\u00f3\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 siatk\u0119 warzyw i zabra\u0142a si\u0119 do gotowania. Nied\u0142ugo potem do domu wpad\u0142y dzieciaki, nios\u0105c ze sob\u0105 rze\u015bki nastr\u00f3j i dzieci\u0119c\u0105 beztrosk\u0119. O wojnie nikt wtedy nie my\u015bla\u0142. Przysz\u0142o kolejne lato i znowu \u017car la\u0142 si\u0119 z nieba. Wojna sta\u0142a si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza. Gdy na tarczy zegara wybi\u0142 rok czterdziesty, Niemcy uformowali w S\u0105czu getto. By\u0142o to getto otwarte, nie tak jak w innych miastach, gdzie ca\u0142kowicie odgradza\u0142o si\u0119 \u017byd\u00f3w od \u015bwiata aryjskiego. Mimo to przesiedlenia wprowadzi\u0142y w mie\u015bcie du\u017cy zam\u0119t. Pocz\u0105tkowo pro\u015bb\u0105, potem gro\u017ab\u0105 mordobicia, a w ko\u0144cu \u015bmierci, okupant zwraca\u0142 si\u0119 do ludno\u015bci \u017cydowskiej, by osiedli\u0142a si\u0119 w granicach wyznaczonego przez niego obszaru. Racka przemierza\u0142a ulice getta. Znowu \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, znowu t\u0119tent, znowu \u017cydowskie dzieciaki z Makkabi ugania\u0142y si\u0119 za pi\u0142k\u0105. Tylko nastroje jakby g\u0119stnia\u0142y, a stosunki polsko-\u017cydowskie w mie\u015bcie och\u0142adza\u0142y si\u0119. W ko\u0144cu przyszed\u0142 rok 1942. By\u0142 kwiecie\u0144, w sumie to ju\u017c prawie maj. Kwit\u0142y drzewa, s\u0142o\u0144ce wyziera\u0142o zza chmury, dzieciaki z Makkabi ju\u017c nie biega\u0142y, wycie\u0144czone g\u0142odem, chorobami, a mo\u017ce wszystkim tym naraz. Spokojny dzie\u0144 przerwa\u0142 plan szale\u0144ca. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to kwestia tego, \u017ce miejscowy kat z gestapo, Heinrich Hamman wsta\u0142 lew\u0105 nog\u0105, by\u0107 mo\u017ce sta\u0142 za tym jaki\u015b, w jego wyobra\u017ani \u2013 racjonalny pow\u00f3d \u2013 w getcie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u0142apanka. \u017bydowska policja w strachu przed gniewem Hammana, widz\u0105c \u017ce zbli\u017ca si\u0119 godzina wyznaczona przez niego do zako\u0144czenia akcji \u0142apankowej, hurtem pojmowa\u0142a wszystkich \u2013 jak popadnie. Pojmani i upodleni przez agresora ludzie, nie wiedzieli co z nimi b\u0119dzie \u2013 czy spodziewa\u0107 si\u0119 wyw\u00f3zki, mo\u017ce wi\u0119zienia, a mo\u017ce \u015bmierci. Trafili do zak\u0142adu karnego przy ul. Pijarskiej, jednak nie do celi, a na dziedziniec budynku. Wok\u00f3\u0142 sceny siedzia\u0142y szykowne Niemki i mali potomkowie rasy pan\u00f3w. Hamman gromkim okrzykiem nakaza\u0142 \u017bydom ta\u0144czy\u0107 ich ostatni taniec i weseli\u0142 si\u0119 przy tym, jak na najlepszej prywatce. Widok g\u0142odnych, prze\u017cartych chorobami cia\u0142 ledwo kiwaj\u0105cych si\u0119 w rytm muzyki by\u0142 \u017ca\u0142osny i nierzeczywisty. Oko\u0142o trzeciej w nocy muzyka ucich\u0142a, a cia\u0142a pocz\u0119\u0142y kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 cmentarza \u017cydowskiego w Nowym S\u0105czu. G\u0142uch\u0105 cisz\u0119 nocy przeci\u0119\u0142a seria wystrza\u0142\u00f3w, chrz\u0119st \u0142opat uderzaj\u0105cych o pod\u0142o\u017ce i pusty d\u017awi\u0119k bezw\u0142adnie opadaj\u0105cych do masowego grobu, ponad trzystu cia\u0142. W powietrzu unosi\u0142 si\u0119 tylko krzyk Racki: \u201enasza krew nie przyczyni si\u0119 do wygrania wojny, ale spadnie na ich g\u0142owy i b\u0119dzie pomszczona przez dzieci nasze\u201d. Nie wiadomo co sta\u0142o si\u0119 z Rack\u0105 \u2013 jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce Niemcy j\u0105 pobili, inni \u017ce zabili. Jedno jest pewne \u2013 tym heroicznym wyst\u0119pkiem i zdaniem pe\u0142nym dumy, zapisa\u0142a si\u0119 na kartach S\u0105cza, jako prawdziwa bohaterka. Akcja kwietniowa by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 hitlerowsk\u0105 na ludno\u015bci \u017cydowskiej w historii Nowego S\u0105cz\u0105. Getto zamieszkiwa\u0142o ok. 400 os\u00f3b, w akcji zgin\u0119\u0142o ich ponad 300. Podopieczna Racki - Sara Melzer dzi\u015b jest ju\u017c emerytowan\u0105 wyk\u0142adowczyni\u0105 oraz menad\u017cerk\u0105 kultury. Obecnie ma 94 lata i jest jedn\u0105 z niewielu S\u0105decczan, kt\u00f3rzy prze\u017cyli okupacj\u0119 w mie\u015bcie. Racka by\u0142a jej ciotk\u0105. Melzer wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKrzyk Hindy\u201d, kt\u00f3ra dokumentuje losy Racki. Synagoga ze zdj\u0119cia powsta\u0142a w I po\u0142owie XVIII wieku. W trakcie wojny zosta\u0142 zdewastowana i zamieniona na magazyn mienia, kt\u00f3re hitlerowcy zrabowali \u017bydom. Po wojnie r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0142a za magazyn. P\u00f3\u017aniej stworzono w niej galeri\u0119 sztuki. W 2015 roku w\u0142asno\u015b\u0107 przesz\u0142a w r\u0119ce Gminy Wyznaniowej w Krakowie, a w 2017 roku przywr\u00f3cono funkcj\u0119 religijn\u0105 Synagodze. Od tamtej pory nie jest ju\u017c udost\u0119pniana do zwiedzania. \u017bydzi stanowili ok. 1\/3 mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza.  <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":458,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[48,8,28,47],"class_list":["post-452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-smutne-synagogi","tag-nowy-sacz","tag-smutne-synagogi","tag-synagoga","tag-synagoga-w-nowym-saczu"],"aioseo_notices":[],"yoast_head":"\nSynagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Synagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u0119tent wydobywaj\u0105cy si\u0119 spod ko\u0144skich kopyt, stukaj\u0105cych miarowo przez kolejne metry nowos\u0105deckiej star\u00f3wki, ni\u00f3s\u0142 si\u0119 g\u0142ucho w to upalne, letnie popo\u0142udnie. Niezno\u015bny skwar wywo\u0142a\u0142 powszechn\u0105 niemoc, ulice by\u0142y puste, a ludzie kryli si\u0119 w domostwach, szukaj\u0105c cho\u0107by odrobiny cienia. Tylko zgraja \u017cydowskich dzieciak\u00f3w, pewnie z lokalnego klubu sportowego \u2013 Makkabi, leniwie kopa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 pi\u0142k\u0119, cho\u0107 znacznie mniej \u017cwawo, ni\u017c zwykle. Wzd\u0142u\u017c jednej z uliczek prowadz\u0105cej do rynku, po kocich \u0142bach sz\u0142a niedu\u017ca kobieta. Racka mia\u0142a na imi\u0119; na drugie Hinda, cho\u0107 niekt\u00f3rzy Hinda u\u017cywali cz\u0119\u015bciej. Po m\u0119\u017cu mia\u0142a nazywa\u0107 si\u0119 Spirowa, cho\u0107 ci\u0119\u017cko stwierdzi\u0107, czy w istocie tak by\u0142o, bo w pami\u0119ci powszechnej, Racka zapisa\u0142a si\u0119 pod nazwiskiem Goldberg, a i m\u0119\u017ca ci\u0119\u017cko zlokalizowa\u0107 w tej historycznej zawierusze. Kobieta \u017cwawym krokiem zmierza\u0142a do domu, gdzie czekali na ni\u0105 niedu\u017ca Sara i jej brat. Gdy przekroczy\u0142a pr\u00f3g domu, rzuci\u0142a na st\u00f3\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 siatk\u0119 warzyw i zabra\u0142a si\u0119 do gotowania. Nied\u0142ugo potem do domu wpad\u0142y dzieciaki, nios\u0105c ze sob\u0105 rze\u015bki nastr\u00f3j i dzieci\u0119c\u0105 beztrosk\u0119. O wojnie nikt wtedy nie my\u015bla\u0142. Przysz\u0142o kolejne lato i znowu \u017car la\u0142 si\u0119 z nieba. Wojna sta\u0142a si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza. Gdy na tarczy zegara wybi\u0142 rok czterdziesty, Niemcy uformowali w S\u0105czu getto. By\u0142o to getto otwarte, nie tak jak w innych miastach, gdzie ca\u0142kowicie odgradza\u0142o si\u0119 \u017byd\u00f3w od \u015bwiata aryjskiego. Mimo to przesiedlenia wprowadzi\u0142y w mie\u015bcie du\u017cy zam\u0119t. Pocz\u0105tkowo pro\u015bb\u0105, potem gro\u017ab\u0105 mordobicia, a w ko\u0144cu \u015bmierci, okupant zwraca\u0142 si\u0119 do ludno\u015bci \u017cydowskiej, by osiedli\u0142a si\u0119 w granicach wyznaczonego przez niego obszaru. Racka przemierza\u0142a ulice getta. Znowu \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, znowu t\u0119tent, znowu \u017cydowskie dzieciaki z Makkabi ugania\u0142y si\u0119 za pi\u0142k\u0105. Tylko nastroje jakby g\u0119stnia\u0142y, a stosunki polsko-\u017cydowskie w mie\u015bcie och\u0142adza\u0142y si\u0119. W ko\u0144cu przyszed\u0142 rok 1942. By\u0142 kwiecie\u0144, w sumie to ju\u017c prawie maj. Kwit\u0142y drzewa, s\u0142o\u0144ce wyziera\u0142o zza chmury, dzieciaki z Makkabi ju\u017c nie biega\u0142y, wycie\u0144czone g\u0142odem, chorobami, a mo\u017ce wszystkim tym naraz. Spokojny dzie\u0144 przerwa\u0142 plan szale\u0144ca. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to kwestia tego, \u017ce miejscowy kat z gestapo, Heinrich Hamman wsta\u0142 lew\u0105 nog\u0105, by\u0107 mo\u017ce sta\u0142 za tym jaki\u015b, w jego wyobra\u017ani \u2013 racjonalny pow\u00f3d \u2013 w getcie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u0142apanka. \u017bydowska policja w strachu przed gniewem Hammana, widz\u0105c \u017ce zbli\u017ca si\u0119 godzina wyznaczona przez niego do zako\u0144czenia akcji \u0142apankowej, hurtem pojmowa\u0142a wszystkich \u2013 jak popadnie. Pojmani i upodleni przez agresora ludzie, nie wiedzieli co z nimi b\u0119dzie \u2013 czy spodziewa\u0107 si\u0119 wyw\u00f3zki, mo\u017ce wi\u0119zienia, a mo\u017ce \u015bmierci. Trafili do zak\u0142adu karnego przy ul. Pijarskiej, jednak nie do celi, a na dziedziniec budynku. Wok\u00f3\u0142 sceny siedzia\u0142y szykowne Niemki i mali potomkowie rasy pan\u00f3w. Hamman gromkim okrzykiem nakaza\u0142 \u017bydom ta\u0144czy\u0107 ich ostatni taniec i weseli\u0142 si\u0119 przy tym, jak na najlepszej prywatce. Widok g\u0142odnych, prze\u017cartych chorobami cia\u0142 ledwo kiwaj\u0105cych si\u0119 w rytm muzyki by\u0142 \u017ca\u0142osny i nierzeczywisty. Oko\u0142o trzeciej w nocy muzyka ucich\u0142a, a cia\u0142a pocz\u0119\u0142y kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 cmentarza \u017cydowskiego w Nowym S\u0105czu. G\u0142uch\u0105 cisz\u0119 nocy przeci\u0119\u0142a seria wystrza\u0142\u00f3w, chrz\u0119st \u0142opat uderzaj\u0105cych o pod\u0142o\u017ce i pusty d\u017awi\u0119k bezw\u0142adnie opadaj\u0105cych do masowego grobu, ponad trzystu cia\u0142. W powietrzu unosi\u0142 si\u0119 tylko krzyk Racki: \u201enasza krew nie przyczyni si\u0119 do wygrania wojny, ale spadnie na ich g\u0142owy i b\u0119dzie pomszczona przez dzieci nasze\u201d. Nie wiadomo co sta\u0142o si\u0119 z Rack\u0105 \u2013 jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce Niemcy j\u0105 pobili, inni \u017ce zabili. Jedno jest pewne \u2013 tym heroicznym wyst\u0119pkiem i zdaniem pe\u0142nym dumy, zapisa\u0142a si\u0119 na kartach S\u0105cza, jako prawdziwa bohaterka. Akcja kwietniowa by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 hitlerowsk\u0105 na ludno\u015bci \u017cydowskiej w historii Nowego S\u0105cz\u0105. Getto zamieszkiwa\u0142o ok. 400 os\u00f3b, w akcji zgin\u0119\u0142o ich ponad 300. Podopieczna Racki - Sara Melzer dzi\u015b jest ju\u017c emerytowan\u0105 wyk\u0142adowczyni\u0105 oraz menad\u017cerk\u0105 kultury. Obecnie ma 94 lata i jest jedn\u0105 z niewielu S\u0105decczan, kt\u00f3rzy prze\u017cyli okupacj\u0119 w mie\u015bcie. Racka by\u0142a jej ciotk\u0105. Melzer wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKrzyk Hindy\u201d, kt\u00f3ra dokumentuje losy Racki. Synagoga ze zdj\u0119cia powsta\u0142a w I po\u0142owie XVIII wieku. W trakcie wojny zosta\u0142 zdewastowana i zamieniona na magazyn mienia, kt\u00f3re hitlerowcy zrabowali \u017bydom. Po wojnie r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0142a za magazyn. P\u00f3\u017aniej stworzono w niej galeri\u0119 sztuki. W 2015 roku w\u0142asno\u015b\u0107 przesz\u0142a w r\u0119ce Gminy Wyznaniowej w Krakowie, a w 2017 roku przywr\u00f3cono funkcj\u0119 religijn\u0105 Synagodze. Od tamtej pory nie jest ju\u017c udost\u0119pniana do zwiedzania. \u017bydzi stanowili ok. 1\/3 mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza.  \" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-05-01T17:14:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1776\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"headline\":\"Synagoga w Nowym S\u0105czu\",\"datePublished\":\"2022-05-01T17:14:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/\"},\"wordCount\":859,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"image\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"nowy s\u0105cz\",\"smutne synagogi\",\"synagoga\",\"synagoga w nowym s\u0105czu\"],\"articleSection\":[\"smutne synagogi\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/\",\"name\":\"Synagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2022-05-01T17:14:53+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1421},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/05\\\/01\\\/synagoga-w-nowym-saczu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Synagoga w Nowym S\u0105czu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\",\"name\":\"Smutne synagogi\",\"description\":\"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"width\":1920,\"height\":450,\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Synagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Synagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi","og_description":"T\u0119tent wydobywaj\u0105cy si\u0119 spod ko\u0144skich kopyt, stukaj\u0105cych miarowo przez kolejne metry nowos\u0105deckiej star\u00f3wki, ni\u00f3s\u0142 si\u0119 g\u0142ucho w to upalne, letnie popo\u0142udnie. Niezno\u015bny skwar wywo\u0142a\u0142 powszechn\u0105 niemoc, ulice by\u0142y puste, a ludzie kryli si\u0119 w domostwach, szukaj\u0105c cho\u0107by odrobiny cienia. Tylko zgraja \u017cydowskich dzieciak\u00f3w, pewnie z lokalnego klubu sportowego \u2013 Makkabi, leniwie kopa\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 pi\u0142k\u0119, cho\u0107 znacznie mniej \u017cwawo, ni\u017c zwykle. Wzd\u0142u\u017c jednej z uliczek prowadz\u0105cej do rynku, po kocich \u0142bach sz\u0142a niedu\u017ca kobieta. Racka mia\u0142a na imi\u0119; na drugie Hinda, cho\u0107 niekt\u00f3rzy Hinda u\u017cywali cz\u0119\u015bciej. Po m\u0119\u017cu mia\u0142a nazywa\u0107 si\u0119 Spirowa, cho\u0107 ci\u0119\u017cko stwierdzi\u0107, czy w istocie tak by\u0142o, bo w pami\u0119ci powszechnej, Racka zapisa\u0142a si\u0119 pod nazwiskiem Goldberg, a i m\u0119\u017ca ci\u0119\u017cko zlokalizowa\u0107 w tej historycznej zawierusze. Kobieta \u017cwawym krokiem zmierza\u0142a do domu, gdzie czekali na ni\u0105 niedu\u017ca Sara i jej brat. Gdy przekroczy\u0142a pr\u00f3g domu, rzuci\u0142a na st\u00f3\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 siatk\u0119 warzyw i zabra\u0142a si\u0119 do gotowania. Nied\u0142ugo potem do domu wpad\u0142y dzieciaki, nios\u0105c ze sob\u0105 rze\u015bki nastr\u00f3j i dzieci\u0119c\u0105 beztrosk\u0119. O wojnie nikt wtedy nie my\u015bla\u0142. Przysz\u0142o kolejne lato i znowu \u017car la\u0142 si\u0119 z nieba. Wojna sta\u0142a si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza. Gdy na tarczy zegara wybi\u0142 rok czterdziesty, Niemcy uformowali w S\u0105czu getto. By\u0142o to getto otwarte, nie tak jak w innych miastach, gdzie ca\u0142kowicie odgradza\u0142o si\u0119 \u017byd\u00f3w od \u015bwiata aryjskiego. Mimo to przesiedlenia wprowadzi\u0142y w mie\u015bcie du\u017cy zam\u0119t. Pocz\u0105tkowo pro\u015bb\u0105, potem gro\u017ab\u0105 mordobicia, a w ko\u0144cu \u015bmierci, okupant zwraca\u0142 si\u0119 do ludno\u015bci \u017cydowskiej, by osiedli\u0142a si\u0119 w granicach wyznaczonego przez niego obszaru. Racka przemierza\u0142a ulice getta. Znowu \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, znowu t\u0119tent, znowu \u017cydowskie dzieciaki z Makkabi ugania\u0142y si\u0119 za pi\u0142k\u0105. Tylko nastroje jakby g\u0119stnia\u0142y, a stosunki polsko-\u017cydowskie w mie\u015bcie och\u0142adza\u0142y si\u0119. W ko\u0144cu przyszed\u0142 rok 1942. By\u0142 kwiecie\u0144, w sumie to ju\u017c prawie maj. Kwit\u0142y drzewa, s\u0142o\u0144ce wyziera\u0142o zza chmury, dzieciaki z Makkabi ju\u017c nie biega\u0142y, wycie\u0144czone g\u0142odem, chorobami, a mo\u017ce wszystkim tym naraz. Spokojny dzie\u0144 przerwa\u0142 plan szale\u0144ca. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to kwestia tego, \u017ce miejscowy kat z gestapo, Heinrich Hamman wsta\u0142 lew\u0105 nog\u0105, by\u0107 mo\u017ce sta\u0142 za tym jaki\u015b, w jego wyobra\u017ani \u2013 racjonalny pow\u00f3d \u2013 w getcie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u0142apanka. \u017bydowska policja w strachu przed gniewem Hammana, widz\u0105c \u017ce zbli\u017ca si\u0119 godzina wyznaczona przez niego do zako\u0144czenia akcji \u0142apankowej, hurtem pojmowa\u0142a wszystkich \u2013 jak popadnie. Pojmani i upodleni przez agresora ludzie, nie wiedzieli co z nimi b\u0119dzie \u2013 czy spodziewa\u0107 si\u0119 wyw\u00f3zki, mo\u017ce wi\u0119zienia, a mo\u017ce \u015bmierci. Trafili do zak\u0142adu karnego przy ul. Pijarskiej, jednak nie do celi, a na dziedziniec budynku. Wok\u00f3\u0142 sceny siedzia\u0142y szykowne Niemki i mali potomkowie rasy pan\u00f3w. Hamman gromkim okrzykiem nakaza\u0142 \u017bydom ta\u0144czy\u0107 ich ostatni taniec i weseli\u0142 si\u0119 przy tym, jak na najlepszej prywatce. Widok g\u0142odnych, prze\u017cartych chorobami cia\u0142 ledwo kiwaj\u0105cych si\u0119 w rytm muzyki by\u0142 \u017ca\u0142osny i nierzeczywisty. Oko\u0142o trzeciej w nocy muzyka ucich\u0142a, a cia\u0142a pocz\u0119\u0142y kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 cmentarza \u017cydowskiego w Nowym S\u0105czu. G\u0142uch\u0105 cisz\u0119 nocy przeci\u0119\u0142a seria wystrza\u0142\u00f3w, chrz\u0119st \u0142opat uderzaj\u0105cych o pod\u0142o\u017ce i pusty d\u017awi\u0119k bezw\u0142adnie opadaj\u0105cych do masowego grobu, ponad trzystu cia\u0142. W powietrzu unosi\u0142 si\u0119 tylko krzyk Racki: \u201enasza krew nie przyczyni si\u0119 do wygrania wojny, ale spadnie na ich g\u0142owy i b\u0119dzie pomszczona przez dzieci nasze\u201d. Nie wiadomo co sta\u0142o si\u0119 z Rack\u0105 \u2013 jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce Niemcy j\u0105 pobili, inni \u017ce zabili. Jedno jest pewne \u2013 tym heroicznym wyst\u0119pkiem i zdaniem pe\u0142nym dumy, zapisa\u0142a si\u0119 na kartach S\u0105cza, jako prawdziwa bohaterka. Akcja kwietniowa by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 hitlerowsk\u0105 na ludno\u015bci \u017cydowskiej w historii Nowego S\u0105cz\u0105. Getto zamieszkiwa\u0142o ok. 400 os\u00f3b, w akcji zgin\u0119\u0142o ich ponad 300. Podopieczna Racki - Sara Melzer dzi\u015b jest ju\u017c emerytowan\u0105 wyk\u0142adowczyni\u0105 oraz menad\u017cerk\u0105 kultury. Obecnie ma 94 lata i jest jedn\u0105 z niewielu S\u0105decczan, kt\u00f3rzy prze\u017cyli okupacj\u0119 w mie\u015bcie. Racka by\u0142a jej ciotk\u0105. Melzer wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eKrzyk Hindy\u201d, kt\u00f3ra dokumentuje losy Racki. Synagoga ze zdj\u0119cia powsta\u0142a w I po\u0142owie XVIII wieku. W trakcie wojny zosta\u0142 zdewastowana i zamieniona na magazyn mienia, kt\u00f3re hitlerowcy zrabowali \u017bydom. Po wojnie r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0142a za magazyn. P\u00f3\u017aniej stworzono w niej galeri\u0119 sztuki. W 2015 roku w\u0142asno\u015b\u0107 przesz\u0142a w r\u0119ce Gminy Wyznaniowej w Krakowie, a w 2017 roku przywr\u00f3cono funkcj\u0119 religijn\u0105 Synagodze. Od tamtej pory nie jest ju\u017c udost\u0119pniana do zwiedzania. \u017bydzi stanowili ok. 1\/3 mieszka\u0144c\u00f3w Nowego S\u0105cza.  ","og_url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/","og_site_name":"Smutne synagogi","article_published_time":"2022-05-01T17:14:53+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1776,"url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"6 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#article","isPartOf":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"headline":"Synagoga w Nowym S\u0105czu","datePublished":"2022-05-01T17:14:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/"},"wordCount":859,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"image":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","keywords":["nowy s\u0105cz","smutne synagogi","synagoga","synagoga w nowym s\u0105czu"],"articleSection":["smutne synagogi"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/","url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/","name":"Synagoga w Nowym S\u0105czu - Smutne synagogi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#primaryimage"},"image":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","datePublished":"2022-05-01T17:14:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","width":2048,"height":1421},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/05\/01\/synagoga-w-nowym-saczu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Synagoga w Nowym S\u0105czu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/","name":"Smutne synagogi","description":"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków","publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","contentUrl":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","width":1920,"height":450,"caption":"admin"},"logo":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png"},"sameAs":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl"],"url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/synagoga-nowy-sacz-5-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=452"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":464,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions\/464"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}