{"id":538,"date":"2022-09-12T17:56:02","date_gmt":"2022-09-12T17:56:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=538"},"modified":"2022-09-12T17:56:02","modified_gmt":"2022-09-12T17:56:02","slug":"jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/","title":{"rendered":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Wojna to dla cz\u0142owieka ci\u0105g kartk\u00f3wek ze sprawno\u015bci, zaradno\u015bci, my\u015blenia strategicznego. To tak\u017ce jedyna okazja do sprawdzenia w\u0142asnych granic oraz postaw, kt\u00f3re jeste\u015bmy w stanie prze\u0107wiczy\u0107 tylko w warunkach kra\u0144cowych. Skala ocen jest jednak o wiele bardziej surowa, ni\u017c spektrum od 1 do 6, bo w tym przypadku mo\u017cna po prostu prze\u017cy\u0107 lub nie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Do tych kartk\u00f3wek nie da si\u0119 przygotowa\u0107 \u2013 mo\u017cna co prawda pr\u00f3bowa\u0107 regularnie biega\u0107, co by szybciej ucieka\u0107 przez agresorem; mo\u017cna studiowa\u0107 strategie wielkich wodz\u00f3w historycznych, by w godzinie zero sprawnie zarz\u0105dzi\u0107 ewakuacj\u0105 i ucieczk\u0105 najdro\u017cszych sercu os\u00f3b; mo\u017cna gromadzi\u0107 zapasy toreb z ry\u017cem i makaronem, a\u017c zbielej\u0105 one od martwych cia\u0142ek nagromadzonych w nich moli spo\u017cywczych. Nie da si\u0119 jednak przygotowa\u0107 na konieczno\u015b\u0107 zadecydowania o \u017cyciu osoby innej, ni\u017c my sami.<\/p>\n

 <\/p>\n

Oklepany ju\u017c, ale jak\u017ce aktualny w dobie rozlewu przemocy dylemat wagonika, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, gdy granic\u0119 pa\u0144stwa przekroczy wr\u00f3g. Zabi\u0107 starego cz\u0142owieka czy dziecko? \u017byda czy katolika? Matk\u0119 z dzieckiem czy kobiet\u0119 ci\u0119\u017carn\u0105? Ukrywa\u0107 prze\u015bladowanego cz\u0142owieka i ryzykowa\u0107 \u017cyciem, a mo\u017ce wyda\u0107 go na pewn\u0105 \u015bmier\u0107 lecz ocali\u0107 \u017cycie swoje i swojej rodziny?<\/p>\n

 <\/p>\n

Jak mocno by\u015bmy si\u0119 nie obruszali na ka\u017cd\u0105 pr\u00f3b\u0119 odpowiedzenia na te pytania - bo um\u00f3wmy si\u0119, tu nie ma dobrych odpowiedzi - jednego mo\u017cemy by\u0107 pewni: ka\u017cda pr\u00f3ba udzielenia odpowiedzi na nie w warunkach pokoju jest g\u00f3wno warta.<\/p>\n

 <\/p>\n

Litzmannstadt ghetto, czyli getto \u0142\u00f3dzkie<\/h3>\n

Na pocz\u0105tku lutego 1940 roku zosta\u0142a podj\u0119ta decyzja o wyizolowaniu w \u0141odzi obszaru, wy\u0142\u0105cznie w kt\u00f3rego granicach mieli si\u0119 porusza\u0107 \u017bydzi. By\u0142 to pierwszy taki przypadek w Polsce, w kt\u00f3rej gettoizacja mia\u0142a si\u0119 dopiero rozpocz\u0105\u0107. Getto Litzmannstadt, tudzie\u017c getto \u0142\u00f3dzkie, by\u0142o najwi\u0119kszym zaraz po warszawskim, gettem w Polsce i to ono przetrwa\u0142o najd\u0142u\u017cej. Jego likwidacja odby\u0142a si\u0119 dopiero w 1944 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Naj naj naj getto<\/h3>\n

Opr\u00f3cz tych kilku \u201eNaj\u201d, trzeba podkre\u015bli\u0107 tak\u017ce, \u017ce getto \u0142\u00f3dzkie by\u0142o najlepiej zorganizowanym gettem. Szybko zyska\u0142o miano \u017cydowskiego obozu pracy. Na czele tego dziwacznego jak na r\u00f3wnoleg\u0142e czasowo getta, konglomeratu sta\u0142 Chaim Rumkowski, nazywany przez jednych ojcem i prezesem, a przez pozosta\u0142ych \u015bwini\u0105, kolaborantem i kanali\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kr\u00f3l dylematu wagonika<\/h3>\n

Posta\u0107 ta oceniana jest przez historyk\u00f3w mocno niejednoznacznie. Tak samo jak przez osoby, kt\u00f3re to getto zamieszkiwa\u0142y. Dla cz\u0119\u015bci os\u00f3b Rumkowski by\u0142 oportunist\u0105 i kolaborantem, kt\u00f3ry bez cienia wstydu pracowa\u0142 z Niemcami; dla innych by\u0142 ojcem i opiekunem getta, kt\u00f3ry mimo \u017ce rz\u0105dzi\u0142 cz\u0119sto tward\u0105 r\u0119k\u0105 i podejmowa\u0142 trudne i nieoczywiste decyzje, bo mia\u0142 na celu jedno \u2013 ocalenie jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci ludzi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kraina zmy\u015blonej waluty<\/h3>\n

O postaci Rumkowskiego kr\u0105\u017cy\u0142o wiele plotek, ocen i opinii zar\u00f3wno, gdy w \u0141odzi istnia\u0142o jeszcze getto, jak i na przestrzeni dziesi\u0119cioleci po jego zlikwidowaniu. Prezes getta zaprowadzi\u0142 w getcie Litzmannstadt silny re\u017cim pracy, przy czym jednak stara\u0142 si\u0119 zachowa\u0107 pozory normalno\u015bci, wobec czego w getcie funkcjonowa\u0142o jakiekolwiek \u017cycie spo\u0142eczne. Rz\u0105dzi\u0142 tward\u0105 r\u0119k\u0105, t\u0142umi\u0105c wszelkie objawy buntu i niesubordynacji. Pojawia\u0142y si\u0119 \u015bwiadectwa mieszka\u0144c\u00f3w getta, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce Rumkowski nosi\u0142 przy sobie pejcz i zdarza\u0142o mu si\u0119 ok\u0142ada\u0107 nim ludzi na ulicy \u017cydowskiej, zniewolonej krainy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Skonfiskowa\u0142 tak\u017ce mieszka\u0144com maj\u0105tki i wprowadzi\u0142 swoj\u0105 walut\u0119 \u2018rumk\u0119\u201d, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a w getcie, ale poza jego granicami by\u0142a warta tyle co \u017ad\u017ab\u0142o trawy. Ten zimny ch\u00f3w mia\u0142 by\u0107 motywowany kalkulacj\u0105 Rumkowskiego, kt\u00f3ry wychodzi\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce je\u015bli praca mieszka\u0144c\u00f3w \u0142\u00f3dzkiego getta oka\u017ce si\u0119 by\u0107 op\u0142acalna dla interes\u00f3w niemieckich, to Rzesza nie b\u0119dzie mia\u0142a \u017cadnego powodu, aby skrzywdzi\u0107 r\u0119k\u0119, kt\u00f3ra j\u0105 karmi. Ale jak to bywa na \u201eSmutnych synagogach\u201d, nie b\u0119dzie tu happy endu.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0142odsi s\u0105 starsi, a starsi s\u0105 m\u0142odsi<\/h3>\n

Hitlerowcy podj\u0119li decyzj\u0119 o opr\u00f3\u017cnieniu getta z elementu, z kt\u00f3rego nie maj\u0105 po\u017cytku. Dzieci, osoby starsze, chore i wszystkie te, kt\u00f3re nie mog\u0142y pracowa\u0107 mia\u0142y zosta\u0107 deportowane do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie nad Nerem. Liczb\u0105 graniczn\u0105 by\u0142 10 rok \u017cycia dla dzieci i 65 rok \u017cycia dla os\u00f3b starszych, wi\u0119c naturalnym by\u0142 dramatyczny p\u0119d mieszka\u0144c\u00f3w getta do organ\u00f3w administracji getta, by przek\u0142ama\u0107 wiek ukochanych os\u00f3b w dokumencie i uratowa\u0107 ich od makabrycznego losu.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eOjcowie i matki. Oddajcie mi je. Dajcie mi swoje dzieci. [\u2026] Nie wiem czy ten pomys\u0142 jest szata\u0144ski czy nie, ale musz\u0119 to powiedzie\u0107: oddajcie mi chorych. W ich miejsce mo\u017cemy ocali\u0107 zdrowych\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

 <\/p>\n

Te s\u0142owa Rumkowskiego wypowiedziane 4 wrze\u015bnia 1942 roku przed t\u0142umem \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w getta, rozpocz\u0119\u0142y tzw. Wielk\u0105 Szper\u0119. Mia\u0142a miejsce w dniach 5-12 wrze\u015bnia 2022 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b stoi na stanowisku, \u017ce pocz\u0105tkowo Niemcy chcieli pozby\u0107 si\u0119 24 tysi\u0119cy os\u00f3b, czyli 1\/3 ca\u0142ej populacji getta, ale Rumkowski wynegocjowa\u0142 pono\u0107 liczb\u0119 20 tysi\u0119cy. W \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 liczba 15 681 os\u00f3b \u2013 tyle mia\u0142 liczy\u0107 transport do Che\u0142mna, nie licz\u0105c jednak pomordowanych jeszcze w getcie oraz tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali ucieka\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eTo nie by\u0142 ju\u017c ten sam Prezes co kiedy\u015b. To by\u0142 strz\u0119p dawnego prze\u0142o\u017conego\u201c\u00a0 \u2013 relacjonowa\u0142a sekret\u00e1\u0159ka Rumkowskiego - Etka Daum, wspominaj\u0105c stan Prezesa po wydarzeniach z\u00a0wrze\u015bnia 1942 roku.<\/p><\/blockquote>\n

 <\/p>\n

Odjemna, odjemnik, r\u00f3\u017cnica<\/h3>\n

Rumkowski do ko\u0144ca utwierdzony by\u0142 w przekonaniu, \u017ce ta decyzja \u2013 jak nieludzka i bestialska by by\u0142a \u2013 uratuje wi\u0119cej \u017cy\u0107, ni\u017c poch\u0142onie. Czy post\u0105pi\u0142 s\u0142usznie pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 w rachowaniu \u017cyciami prostej matematyki?<\/p>\n

 <\/p>\n

Niekt\u00f3rzy w kontrze do jego postawy przypominaj\u0105 warszawskiego przyw\u00f3dc\u0119 getta \u2013 Adama Czerniakowa, kt\u00f3ry na wie\u015b\u0107 o szykowanej w lipcu 1942 roku wielkiej akcji deportacyjnej w getcie warszawskim pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo i po\u017cegna\u0142 si\u0119 ze \u015bwiatem s\u0142ynnym cytatem: \u201e\u017b\u0105daj\u0105 ode mnie bym w\u0142asnymi r\u0119kami zabija\u0142 dzieci mego narodu. Nie pozostaje mi nic innego, jak umrze\u0107\u201c. Zazdroszcz\u0119 animuszu osobom, kt\u00f3re z\u00a0perspektywy mi\u0119kkiego kocyka i pysznej herbatki s\u0105 w stanie ferowa\u0107 takie os\u0105dy i dokonywa\u0107 warto\u015bciowania postaw w sytuacjach kra\u0144cowych.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rumkowski jednak nie mia\u0142 racji. Nie do\u015b\u0107, \u017ce \u0142\u00f3dzkie getto zlikwidowano, to jego samego wywieziono na \u015bmier\u0107 do Auschwitz. Wie\u015b\u0107 gminna niesie, \u017ce nie zgin\u0105\u0142 tam wcale z r\u0105k niemieckich, a zat\u0142uc na \u015bmier\u0107 mieli go inni \u017bydzi w odwecie za warunki \u017cycia w getcie \u0142\u00f3dzkim.<\/p>\n

_________________________________________________________________<\/p>\n

Synagoga ze zdj\u0119cia to synagoga Reicher\u00f3w. Jest jedyn\u0105 z 200 \u0142\u00f3dzkich synagog i dom\u00f3w modlitwy, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a wojn\u0119. Powsta\u0142a pod koniec XIX wieku. Najpewniej za spraw\u0105 tego, \u017ce znajdowa\u0142a si\u0119 w g\u0142\u0119bi drugiego podw\u00f3rka w kamienicy i hitlerowcy j\u0105 przeoczyli. Aktualnie jest u\u017cywana przez cz\u0142onk\u00f3w \u0142\u00f3dzkiej gminy \u017cydowskiej, cho\u0107 ostatnio targaj\u0105 ni\u0105 ekscesy natury w\u0142a\u015bcicielskiej, o czym pisa\u0142o HaKoach \u0141\u00f3d\u017a i Gazeta Wyborcza [TUTAJ]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Wojna to dla cz\u0142owieka ci\u0105g kartk\u00f3wek ze sprawno\u015bci, zaradno\u015bci, my\u015blenia strategicznego. To tak\u017ce jedyna okazja do sprawdzenia w\u0142asnych granic oraz postaw, kt\u00f3re jeste\u015bmy w stanie prze\u0107wiczy\u0107 tylko w warunkach kra\u0144cowych. Skala ocen jest jednak o wiele bardziej surowa, ni\u017c spektrum od 1 do 6, bo w tym przypadku mo\u017cna po prostu prze\u017cy\u0107 lub nie.   Do tych kartk\u00f3wek nie da si\u0119 przygotowa\u0107 \u2013 mo\u017cna co prawda pr\u00f3bowa\u0107 regularnie biega\u0107, co by szybciej ucieka\u0107 przez agresorem; mo\u017cna studiowa\u0107 strategie wielkich wodz\u00f3w historycznych, by w godzinie zero sprawnie zarz\u0105dzi\u0107 ewakuacj\u0105 i ucieczk\u0105 najdro\u017cszych sercu os\u00f3b; mo\u017cna gromadzi\u0107 zapasy toreb z ry\u017cem i makaronem, a\u017c zbielej\u0105 one od martwych cia\u0142ek nagromadzonych w nich moli spo\u017cywczych. Nie da si\u0119 jednak przygotowa\u0107 na konieczno\u015b\u0107 zadecydowania o \u017cyciu osoby innej, ni\u017c my sami.   Oklepany ju\u017c, ale jak\u017ce aktualny w dobie rozlewu przemocy dylemat wagonika, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 codzienno\u015bci\u0105, gdy granic\u0119 pa\u0144stwa przekroczy wr\u00f3g. Zabi\u0107 starego cz\u0142owieka czy dziecko? \u017byda czy katolika? Matk\u0119 z dzieckiem czy kobiet\u0119 ci\u0119\u017carn\u0105? Ukrywa\u0107 prze\u015bladowanego cz\u0142owieka i ryzykowa\u0107 \u017cyciem, a mo\u017ce wyda\u0107 go na pewn\u0105 \u015bmier\u0107 lecz ocali\u0107 \u017cycie swoje i swojej rodziny?   Jak mocno by\u015bmy si\u0119 nie obruszali na ka\u017cd\u0105 pr\u00f3b\u0119 odpowiedzenia na te pytania - bo um\u00f3wmy si\u0119, tu nie ma dobrych odpowiedzi - jednego mo\u017cemy by\u0107 pewni: ka\u017cda pr\u00f3ba udzielenia odpowiedzi na nie w warunkach pokoju jest g\u00f3wno warta.   Litzmannstadt ghetto, czyli getto \u0142\u00f3dzkie Na pocz\u0105tku lutego 1940 roku zosta\u0142a podj\u0119ta decyzja o wyizolowaniu w \u0141odzi obszaru, wy\u0142\u0105cznie w kt\u00f3rego granicach mieli si\u0119 porusza\u0107 \u017bydzi. By\u0142 to pierwszy taki przypadek w Polsce, w kt\u00f3rej gettoizacja mia\u0142a si\u0119 dopiero rozpocz\u0105\u0107. Getto Litzmannstadt, tudzie\u017c getto \u0142\u00f3dzkie, by\u0142o najwi\u0119kszym zaraz po warszawskim, gettem w Polsce i to ono przetrwa\u0142o najd\u0142u\u017cej. Jego likwidacja odby\u0142a si\u0119 dopiero w 1944 roku.   Naj naj naj getto Opr\u00f3cz tych kilku \u201eNaj\u201d, trzeba podkre\u015bli\u0107 tak\u017ce, \u017ce getto \u0142\u00f3dzkie by\u0142o najlepiej zorganizowanym gettem. Szybko zyska\u0142o miano \u017cydowskiego obozu pracy. Na czele tego dziwacznego jak na r\u00f3wnoleg\u0142e czasowo getta, konglomeratu sta\u0142 Chaim Rumkowski, nazywany przez jednych ojcem i prezesem, a przez pozosta\u0142ych \u015bwini\u0105, kolaborantem i kanali\u0105.   Kr\u00f3l dylematu wagonika Posta\u0107 ta oceniana jest przez historyk\u00f3w mocno niejednoznacznie. Tak samo jak przez osoby, kt\u00f3re to getto zamieszkiwa\u0142y. Dla cz\u0119\u015bci os\u00f3b Rumkowski by\u0142 oportunist\u0105 i kolaborantem, kt\u00f3ry bez cienia wstydu pracowa\u0142 z Niemcami; dla innych by\u0142 ojcem i opiekunem getta, kt\u00f3ry mimo \u017ce rz\u0105dzi\u0142 cz\u0119sto tward\u0105 r\u0119k\u0105 i podejmowa\u0142 trudne i nieoczywiste decyzje, bo mia\u0142 na celu jedno \u2013 ocalenie jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci ludzi.   Kraina zmy\u015blonej waluty O postaci Rumkowskiego kr\u0105\u017cy\u0142o wiele plotek, ocen i opinii zar\u00f3wno, gdy w \u0141odzi istnia\u0142o jeszcze getto, jak i na przestrzeni dziesi\u0119cioleci po jego zlikwidowaniu. Prezes getta zaprowadzi\u0142 w getcie Litzmannstadt silny re\u017cim pracy, przy czym jednak stara\u0142 si\u0119 zachowa\u0107 pozory normalno\u015bci, wobec czego w getcie funkcjonowa\u0142o jakiekolwiek \u017cycie spo\u0142eczne. Rz\u0105dzi\u0142 tward\u0105 r\u0119k\u0105, t\u0142umi\u0105c wszelkie objawy buntu i niesubordynacji. Pojawia\u0142y si\u0119 \u015bwiadectwa mieszka\u0144c\u00f3w getta, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce Rumkowski nosi\u0142 przy sobie pejcz i zdarza\u0142o mu si\u0119 ok\u0142ada\u0107 nim ludzi na ulicy \u017cydowskiej, zniewolonej krainy.   Skonfiskowa\u0142 tak\u017ce mieszka\u0144com maj\u0105tki i wprowadzi\u0142 swoj\u0105 walut\u0119 \u2018rumk\u0119\u201d, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a w getcie, ale poza jego granicami by\u0142a warta tyle co \u017ad\u017ab\u0142o trawy. Ten zimny ch\u00f3w mia\u0142 by\u0107 motywowany kalkulacj\u0105 Rumkowskiego, kt\u00f3ry wychodzi\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce je\u015bli praca mieszka\u0144c\u00f3w \u0142\u00f3dzkiego getta oka\u017ce si\u0119 by\u0107 op\u0142acalna dla interes\u00f3w niemieckich, to Rzesza nie b\u0119dzie mia\u0142a \u017cadnego powodu, aby skrzywdzi\u0107 r\u0119k\u0119, kt\u00f3ra j\u0105 karmi. Ale jak to bywa na \u201eSmutnych synagogach\u201d, nie b\u0119dzie tu happy endu.   M\u0142odsi s\u0105 starsi, a starsi s\u0105 m\u0142odsi Hitlerowcy podj\u0119li decyzj\u0119 o opr\u00f3\u017cnieniu getta z elementu, z kt\u00f3rego nie maj\u0105 po\u017cytku. Dzieci, osoby starsze, chore i wszystkie te, kt\u00f3re nie mog\u0142y pracowa\u0107 mia\u0142y zosta\u0107 deportowane do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie nad Nerem. Liczb\u0105 graniczn\u0105 by\u0142 10 rok \u017cycia dla dzieci i 65 rok \u017cycia dla os\u00f3b starszych, wi\u0119c naturalnym by\u0142 dramatyczny p\u0119d mieszka\u0144c\u00f3w getta do organ\u00f3w administracji getta, by przek\u0142ama\u0107 wiek ukochanych os\u00f3b w dokumencie i uratowa\u0107 ich od makabrycznego losu.   \u201eOjcowie i matki. Oddajcie mi je. Dajcie mi swoje dzieci. [\u2026] Nie wiem czy ten pomys\u0142 jest szata\u0144ski czy nie, ale musz\u0119 to powiedzie\u0107: oddajcie mi chorych. W ich miejsce mo\u017cemy ocali\u0107 zdrowych\u201d.   Te s\u0142owa Rumkowskiego wypowiedziane 4 wrze\u015bnia 1942 roku przed t\u0142umem \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w getta, rozpocz\u0119\u0142y tzw. Wielk\u0105 Szper\u0119. Mia\u0142a miejsce w dniach 5-12 wrze\u015bnia 2022 roku.   Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b stoi na stanowisku, \u017ce pocz\u0105tkowo Niemcy chcieli pozby\u0107 si\u0119 24 tysi\u0119cy os\u00f3b, czyli 1\/3 ca\u0142ej populacji getta, ale Rumkowski wynegocjowa\u0142 pono\u0107 liczb\u0119 20 tysi\u0119cy. W \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 liczba 15 681 os\u00f3b \u2013 tyle mia\u0142 liczy\u0107 transport do Che\u0142mna, nie licz\u0105c jednak pomordowanych jeszcze w getcie oraz tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali ucieka\u0107.   \u201eTo nie by\u0142 ju\u017c ten sam Prezes co kiedy\u015b. To by\u0142 strz\u0119p dawnego prze\u0142o\u017conego\u201c\u00a0 \u2013 relacjonowa\u0142a sekret\u00e1\u0159ka Rumkowskiego - Etka Daum, wspominaj\u0105c stan Prezesa po wydarzeniach z\u00a0wrze\u015bnia 1942 roku.   Odjemna, odjemnik, r\u00f3\u017cnica Rumkowski do ko\u0144ca utwierdzony by\u0142 w przekonaniu, \u017ce ta decyzja \u2013 jak nieludzka i bestialska by by\u0142a \u2013 uratuje wi\u0119cej \u017cy\u0107, ni\u017c poch\u0142onie. Czy post\u0105pi\u0142 s\u0142usznie pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 w rachowaniu \u017cyciami prostej matematyki?   Niekt\u00f3rzy w kontrze do jego postawy przypominaj\u0105 warszawskiego przyw\u00f3dc\u0119 getta \u2013 Adama Czerniakowa, kt\u00f3ry na wie\u015b\u0107 o szykowanej w lipcu 1942 roku wielkiej akcji deportacyjnej w getcie warszawskim pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo i po\u017cegna\u0142 si\u0119 ze \u015bwiatem s\u0142ynnym cytatem: \u201e\u017b\u0105daj\u0105 ode mnie bym w\u0142asnymi r\u0119kami zabija\u0142 dzieci mego narodu. Nie pozostaje mi nic innego, jak umrze\u0107\u201c. Zazdroszcz\u0119 animuszu osobom, kt\u00f3re z\u00a0perspektywy mi\u0119kkiego kocyka i pysznej herbatki s\u0105 w stanie ferowa\u0107 takie os\u0105dy i dokonywa\u0107 warto\u015bciowania postaw w sytuacjach kra\u0144cowych.   Rumkowski jednak nie mia\u0142 racji. Nie do\u015b\u0107, \u017ce \u0142\u00f3dzkie getto zlikwidowano, to jego samego wywieziono na \u015bmier\u0107 do Auschwitz. Wie\u015b\u0107 gminna niesie, \u017ce nie zgin\u0105\u0142 tam wcale z r\u0105k niemieckich, a zat\u0142uc na \u015bmier\u0107 mieli go inni \u017bydzi w odwecie za warunki \u017cycia w getcie \u0142\u00f3dzkim. _________________________________________________________________ Synagoga ze zdj\u0119cia to synagoga Reicher\u00f3w. Jest jedyn\u0105 z 200 \u0142\u00f3dzkich synagog i dom\u00f3w modlitwy, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a wojn\u0119. Powsta\u0142a pod koniec XIX wieku. Najpewniej za spraw\u0105 tego, \u017ce znajdowa\u0142a si\u0119 w g\u0142\u0119bi drugiego podw\u00f3rka w kamienicy i hitlerowcy j\u0105 przeoczyli. Aktualnie jest u\u017cywana […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":540,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[63,8,28],"class_list":["post-538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-smutne-synagogi","tag-lodz","tag-smutne-synagogi","tag-synagoga"],"aioseo_notices":[],"yoast_head":"\nJak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Smutne synagogi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-09-12T17:56:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1716\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"headline\":\"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim\",\"datePublished\":\"2022-09-12T17:56:02+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/\"},\"wordCount\":1223,\"commentCount\":1,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"image\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg\",\"keywords\":[\"\u0142\u00f3d\u017a\",\"smutne synagogi\",\"synagoga\"],\"articleSection\":[\"smutne synagogi\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/\",\"name\":\"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg\",\"datePublished\":\"2022-09-12T17:56:02+00:00\",\"description\":\"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg\",\"width\":1373,\"height\":2048},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/09\\\/12\\\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/\",\"name\":\"Smutne synagogi\",\"description\":\"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\",\"width\":1920,\"height\":450,\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/Smutne-synagogi.png\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.smutnesynagogi.pl\\\/index.php\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi","description":"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi","og_description":"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi","og_url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/","og_site_name":"Smutne synagogi","article_published_time":"2022-09-12T17:56:02+00:00","og_image":[{"width":1716,"height":2560,"url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"7 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#article","isPartOf":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"headline":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim","datePublished":"2022-09-12T17:56:02+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/"},"wordCount":1223,"commentCount":1,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"image":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","keywords":["\u0142\u00f3d\u017a","smutne synagogi","synagoga"],"articleSection":["smutne synagogi"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/","url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/","name":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim - Smutne synagogi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#primaryimage"},"image":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","datePublished":"2022-09-12T17:56:02+00:00","description":"Kontrowersyjny przyw\u00f3dca \u0142\u00f3dzkiego getta - Chaim Rumkowski. Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim 1942. Smutne synagogi","breadcrumb":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","width":1373,"height":2048},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/09\/12\/jak-poslalem-15-tys-ludzi-do-gazu-czyli-wielka-szpera-w-getcie-lodzkim\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jak pos\u0142a\u0142em 15 tys. ludzi do gazu, czyli Wielka Szpera w getcie \u0142\u00f3dzkim"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#website","url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/","name":"Smutne synagogi","description":"Robi\u0119 zdj\u0119cia synagogom i obiektom po\u017cydowskim, które zabija polska szko\u0142a reklamy i ochrony zabytków","publisher":{"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/#\/schema\/person\/0c7450f003789355636ab018cfb4a00f","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","url":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","contentUrl":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png","width":1920,"height":450,"caption":"admin"},"logo":{"@id":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Smutne-synagogi.png"},"sameAs":["http:\/\/www.smutnesynagogi.pl"],"url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2E2E7B7F-5BA7-486D-9FA6-FEC5FF74B9A8-scaled.jpeg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=538"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":541,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/538\/revisions\/541"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}