{"id":677,"date":"2022-12-28T18:52:59","date_gmt":"2022-12-28T18:52:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=677"},"modified":"2022-12-28T18:53:58","modified_gmt":"2022-12-28T18:53:58","slug":"synagoga-w-wielowsi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2022\/12\/28\/synagoga-w-wielowsi\/","title":{"rendered":"Synagoga w Wielowsi"},"content":{"rendered":"
\"Synagoga

Synagoga w Wielowsi fot. R. Miernik dla \"Smutne Synagogi\"<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Wycieczki w poszukiwaniu synagog bywaj\u0105 zabawne. Czasami braknie paliwa, czasami zagin\u0119 w i\u0142\u017ceckiej puszczy, co pocz\u0105tkowo jest nawet \u015bmieszne, ale po dw\u00f3ch godzinach przestaje by\u0107. Do Wielowsi dojecha\u0142am z przeszkodami, ale uda\u0142o si\u0119. To najstarsza synagoga na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku (powstanie datuje si\u0119 na po\u0142ow\u0119 XVIII w.) i naprawd\u0119 monumentalna budowla.<\/p>\n

\u017bydzi w zachodniej Polsce<\/h2>\n

\u017bydzi mogli osiedla\u0107 si\u0119 na terenach habsburskiej Austrii po edykcie cesarza Ferdynanda, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 ratowa\u0107 pa\u0144stwo po zapa\u015bci gospodarczej spowodowanej wojn\u0105 trzydziestoletni\u0105 w XVII wieku.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce im dalej na zach\u00f3d, tym odsetek \u017byd\u00f3w w spo\u0142eczno\u015bciach jest mniejszy. To dlatego, \u017ce zachodnie miasta by\u0142y du\u017co bardziej zaludnione. Szczyt liczebno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w \u017cydowskich w Wielowsi przypada na po\u0142ow\u0119 XIX wieku, p\u00f3\u017aniej \u017byd\u00f3w rozp\u0119dzi\u0142a po zachodniej Europie emigracja.<\/p>\n

\u017bydzi wol\u0105 Niemcy?<\/h2>\n

To ju\u017c nie pierwszy przypadek, gdy w ramach plebiscytu ludno\u015b\u0107 \u017cydowska g\u0142osowa\u0142a w 1921 roku za pozostaniem miejscowo\u015bci w Niemczech. Plebiscyt z wynikiem pozytywnym dla Polski niewiele jednak zmieni\u0142 - Wielowie\u015b pozosta\u0142a w granicach niemieckich.<\/p>\n

Od 1933 roku pozosta\u0142a w Wielowsi ludno\u015b\u0107 \u017cydowska zacz\u0119\u0142a pada\u0107 ofiar\u0105 coraz wi\u0119kszych represji. Spora cz\u0119\u015b\u0107 z nich opu\u015bci\u0142a Wielowie\u015b przed Noc\u0105 Kryszta\u0142ow\u0105. W czasie jej trwania hitlerowcy podpalili synagog\u0119. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce budynek ju\u017c wtedy by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105, wobec czego umocowany do w\u0142adania Franz Bialek zagrozi\u0142 agresorom s\u0105dowym starciem. Po\u017car zosta\u0142 wi\u0119c ugaszony.<\/p>\n

Przetrwa\u0142a wi\u0119ksza cze\u015b\u0107 wyposa\u017cenia synagogi, jednak w\u0142adze nakaza\u0142y w\u0142a\u015bcicielowi pozby\u0107 si\u0119 ocala\u0142ych element\u00f3w i zburzy\u0107 kopu\u0142\u0119 zdobi\u0105c\u0105 wie\u017c\u0119. Mia\u0142o to na celu zatarcie obecno\u015bci \u017cydowskiej, a do Rzeszy trafi\u0142a informacja, \u017ce synagoga zosta\u0142a zniszczona, zgodnie z rozkazem.<\/p>\n

Pozosta\u0142e w mie\u015bcie pojedyncze osoby pochodzenia \u017cydowskiego by\u0142y prze\u015bladowane, a koniec ko\u0144c\u00f3w zosta\u0142y wywiezione do Auschwitz. Po wojnie budynek zosta\u0142 zaaran\u017cowany na magazyn zbo\u017ca, czego \u015blad wida\u0107 do dzi\u015b (zdj. nr 5). Tabliczki pami\u0105tkowej nie znalaz\u0142am, jednak pojawi\u0142a si\u0119 tabliczka informacyjna, \u017ce planowane s\u0105 prace zabezpieczaj\u0105ce synagog\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Galeria:<\/h2>\n\n\t\t