{"id":696,"date":"2023-04-03T17:13:00","date_gmt":"2023-04-03T17:13:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=696"},"modified":"2023-10-31T13:01:07","modified_gmt":"2023-10-31T13:01:07","slug":"wyganianie-ostatnich-polskich-zydow-marzec-68-cz-1-i-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2023\/04\/03\/wyganianie-ostatnich-polskich-zydow-marzec-68-cz-1-i-2\/","title":{"rendered":"MARZEC '68. Wyganianie ostatnich, polskich \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/strong><\/p>\n

PO WOJNIE<\/strong><\/p>\n

Kiedy\u015b pisa\u0142am Wam o pogromie kieleckim w 1946 r. i tym co go wywo\u0142a\u0142o: plotka, kt\u00f3ra o\u017cywi\u0142a zaszczepione przed setkami lat l\u0119ki i przes\u0105dy na temat \u017byd\u00f3w \u2013 \u017ce przerabiaj\u0105 oni krew chrze\u015bcijan (zwykle: dzieci) na mac\u0119. Po wojnie ta legenda wybuch\u0142a ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105: \u017bydzi os\u0142abieni wojn\u0105 i zdziesi\u0105tkowani Holokaustem mieli szuka\u0107 we krwi chrze\u015bcija\u0144skiej sposobu na odbudowanie si\u0142. Podobne motywacje towarzyszy\u0142y Polakom podczas pogrom\u00f3w w Krakowie i Rzeszowie. Silne nastroje antysemickie doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce pomi\u0119dzy 1945 a latami 60. Polsk\u0119 opu\u015bci\u0142o 220 z 250 tysi\u0119cy os\u00f3b ocala\u0142ych z Holokaustu<\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n

W mojej ocenie nie mo\u017cna te\u017c lekcewa\u017cy\u0107 skutk\u00f3w samej ekspozycji ludzi na wojenn\u0105 przemoc. Etos moralny os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y wojny, leg\u0142 w gruzach. Demoralizacja, zoboj\u0119tnienie, egocentryzm wywo\u0142any konieczno\u015bci\u0105 przetrwania w warunkach kra\u0144cowych \u2013 to wszystko nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 wraz z 1945 r. Zosta\u0142o z pokoleniem na wiele nast\u0119pnych lat. Socjolog S. Ossowski w 1946 roku pisa\u0142 o pojawieniu si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim, w wyniku wojny \u201emniej lub wi\u0119cej licznych element\u00f3w oswojonych z krwi\u0105 i mordem\u201d, o \u201ebraku przej\u0119cia zbrodni\u0105\u201d, kt\u00f3re jest w znacznej mierze wynikiem wojennego treningu: mordowanie \u017byd\u00f3w przesta\u0142o by\u0107 czym\u015b nadzwyczajnym\u201d<\/a>[2]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

KASA MISIU, KASA<\/strong><\/p>\n

Kolejnym cz\u0119stym powodem p\u0105czkuj\u0105cego antysemityzmu by\u0142 maj\u0105tek.<\/strong> \u017bydzi uciekaj\u0105c w pop\u0142ochu przed niemieck\u0105 agresj\u0105, zostawiali domy, mieszkania, sklepy, a nawet fabryki. Polacy przejmowali \u201eporzucone\u201d nieruchomo\u015bci z r\u00f3\u017cnych pobudek. Jedni zajmowali przetrwa\u0142e budynki, by schroni\u0107 si\u0119 przed dzia\u0142aniami wojennymi, bo ich w\u0142asne domostwa zniszczono. Inni po prostu wykorzystali okazj\u0119 na wzbogacenie si\u0119, my\u015bl\u0105c \u017ce nikt ju\u017c po to mienie nie wr\u00f3ci.<\/p>\n

Tylko, \u017ce \u017bydzi zacz\u0119li wraca\u0107. Pojedyncze osoby, kt\u00f3re przetrwa\u0142y wojn\u0119, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zjawia\u0142y si\u0119 w swoich rodzinnych miastach, by zobaczy\u0107 czy przetrwa\u0142o cokolwiek z ich maj\u0105tku; ktokolwiek z s\u0105siedztwa i rodziny. Przyk\u0142adem tego jest historia ze S\u0142omnik, o kt\u00f3rej pisa\u0142am [TUTAJ<\/a>]: matka Racheli Knobler prze\u017cy\u0142a wojn\u0119, obozy, przesiedlenia, a zgin\u0119\u0142a w swoim miasteczku z r\u0105k s\u0105siad\u00f3w: \u201egdy przyjechali\u015bmy do S\u0142omnik w naszym domu mieszkali obcy ludzie. Polacy s\u0105dzili, \u017ce zechcemy odzyska\u0107 nasze rzeczy. Zrobi\u0142o si\u0119 niebezpiecznie\u201d<\/a>[3]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

POCZ\u0104TKI KOMUNIZMU \u2013 CO DA\u0141, CO ZABRA\u0141 POLAKOM<\/strong><\/p>\n

Polsk\u0119 w 1945 roku wyzwoli\u0142o ZSRR [czy faktycznie ZSRR wyzwoli\u0142o Polsk\u0119 czy nie - nie jest to przedmiotem tego eseju. O stanowiskach w dyskusji pisa\u0142am TUTAJ<\/a>]. ZSRR wprowadzi\u0142o system komunistyczny w kraju nad Wis\u0142\u0105. Sporo si\u0119 wtedy zmieni\u0142o: kraj zacz\u0105\u0142 by\u0107 powoli odbudowywany. W kwestii gospodarczej: skolektywizowano rolnictwo i powsta\u0142y pegjeery (Pa\u0144stwowe Gospodarstwa Rolne), a fabryki upa\u0144stwowiono i postawiono na forsown\u0105 industrializacj\u0119.<\/p>\n

Mimo to warunki \u017cycia nadal by\u0142y bardzo trudne. W najlepsze dzia\u0142a\u0142y \u0142agry, powi\u0119ksza\u0142o si\u0119 grono urojonych i rzeczywistych wrog\u00f3w systemu, co prowadzi\u0142o do kolejnych represji i politycznych aresztowa\u0144. Prawa cz\u0142owieka czy prawa obywatelskie by\u0142y tylko sloganem, kt\u00f3ry nie znajdowa\u0142 pokrycia w rzeczywisto\u015bci. Indoktrynacja wyziera\u0142a z ka\u017cdego zak\u0105tka kraju, a cenzura ci\u0119\u0142a co tylko si\u0119 da\u0142o.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

NADCHODZI ODWIL\u017b<\/strong><\/p>\n

Stalin do 1953 roku rz\u0105dzi\u0142 tward\u0105 r\u0119k\u0105, a po jego \u015bmierci nast\u0105pi\u0142a tzw. \u201eodwil\u017c pa\u017adziernikowa\u201d. \u017bycie w Polsce tamtego czasu by\u0142o niezno\u015bne, ale czar\u0119 goryczy przela\u0142 tajny referat sporz\u0105dzony przez sowieckiego przyw\u00f3dc\u0119 Nikit\u0119 Chruszczowa, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 po Stalinie. Na zje\u017adzie Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Radzieckiego ujawni\u0142 on zbrodnie dokonane przez Stalina, co wywo\u0142a\u0142o szok u obywateli i przynios\u0142o realne skutki nie tylko w sowieckiej Rosji, ale tak\u017ce w Polsce, na W\u0119grzech czy w Gruzji. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 odwil\u017c w krajach Sowieckiego Sojuza.<\/p>\n

 <\/p>\n

W tym miejscu warto napisa\u0107, \u017ce w komunistycznej Polsce ujawnienie zbrodni stalinowskich wydarzy\u0142o si\u0119 w momencie, gdy dwie grupy \u015bciera\u0142y si\u0119 o w\u0142adz\u0119: Natoli\u0144czycy (przeciwni reformom systemu) i Pu\u0142awianie (kt\u00f3rzy tych reform chcieli). Natoli\u0144czycy obarczyli odpowiedzialno\u015bci\u0105 za zbrodnie stalinowskie \u2026 \u017byd\u00f3w. Pu\u0142awian r\u00f3wnie\u017c nazywali \u017bydami<\/strong><\/a>[5]<\/a>. Stosowanie okre\u015blenia \u201e\u017byd\u201d jawi\u0142o si\u0119 zatem jako inwektywa, obra\u017aliwe okre\u015blenie.<\/strong><\/p>\n

W\u0142adz\u0119 w 1956 roku obj\u0105\u0142 Gomu\u0142ka. W zwi\u0105zku z odwil\u017c\u0105, polskie w\u0142adze zapowiada\u0142y szereg pozytywnych zmian: mia\u0142a zosta\u0107 ukr\u00f3cona samowola s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, cenzur\u0119 miano ograniczy\u0107, a wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych okresu stalinowskiego mia\u0142a czeka\u0107 amnestia.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u017bYDOKOMUNA<\/strong><\/p>\n

Sk\u0105d w og\u00f3le wzi\u0119\u0142y si\u0119 te wszystkie slogany o Pu\u0142awianach-\u017bydach, \u017bydach odpowiedzialnych za zbrodnie stalinowskie, \u017cydowskim spisku, kt\u00f3ry wstrzyma\u0142 wydanie ksi\u0105\u017cki Natoli\u0144czyka \u2013 Mieczys\u0142awa Moczara? By\u0142o to klasyczne \u201eargumentum ad \u017bYDOKOMUNA\u201d. To temat szeroki i chcia\u0142abym o nim co nieco napisa\u0107 przy innej okazji, ale po kr\u00f3tce: pod koniec XIX wieku zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 r\u00f3\u017cnego typu mary, wytwory wyobra\u017ani os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y problem z \u017bydami. Powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne paszkwile, pamflety i inne twory, kt\u00f3re wzbudza\u0142y niech\u0119\u0107 i podejrzliwo\u015b\u0107 wobec \u017byd\u00f3w. Pos\u0105dzano ich o to, \u017ce chc\u0105 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad Warszaw\u0105, p\u00f3\u017aniej pos\u0105dzano, \u017ce jednak chc\u0105 opanowa\u0107 Polsk\u0119, a dzi\u015b obserwujemy podobne stanowiska, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o zdominowaniu przez \u017byd\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

Nie by\u0142a to \u017cydokomuna sensu stricte, bo termin ten pojawi\u0142 si\u0119 w latach 20. i 30. XX w. w bolszewickiej Rosji, ale wida\u0107, \u017ce nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d \u2013 \u017ce podejrzenia kie\u0142kowa\u0142y latami. \u017bydzi mieli sterowa\u0107 ruchem komunistycznym: Karol Marks mia\u0142 korzenie \u017cydowskie, Lew Trocki tak naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119, czo\u0142owi bolszewiccy rewolucjoni\u015bci: Kamieniew i Zinowjew r\u00f3wnie\u017c \u017bydami z urodzenia byli, a dziadek Lenina od strony matki tak\u017ce by\u0142 \u017bydem. Wygl\u0105da to jakby faktycznie tylko \u017bydzi uczestniczyli w bolszewckiej intrydze. Ale nie by\u0142o tak: w\u015br\u00f3d bolszewickich rewolucjonist\u00f3w by\u0142o tak\u017ce wielu przedstawicieli innych mniejszo\u015bci zamieszkuj\u0105cych cesarstwo rosyjskie. Niemc\u00f3w, \u0141otyszy, Ukrai\u0144c\u00f3w, Gruzin\u00f3w, a tak\u017ce Polak\u00f3w. Na czele ze zbrodniarzami Feliksem Dzier\u017cy\u0144skim i Wiaczes\u0142awem Mien\u017cy\u0144skim\u201d<\/a>[6]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

PRZEPYCHANKI W PARTII<\/strong><\/p>\n

Odwil\u017c przynios\u0142a rozlu\u017anienie sytuacji na wielu p\u0142aszczyznach. Stalin przewraca\u0142 si\u0119 w grobie widz\u0105c\u00a0 przepychanki w partii, kt\u00f3re za jego rz\u0105d\u00f3w by\u0142y nie do pomy\u015blenia. Konflikt mi\u0119dzy Natoli\u0144czykami a Pu\u0142awianami zaostrza\u0142 si\u0119. Gomu\u0142ka \u017ceby utrzyma\u0107 w\u0142adz\u0119 musia\u0142 dzia\u0142a\u0107. Postanowi\u0142 zako\u0144czy\u0107 konflikt i d\u0105\u017cy\u0142 do tego, by minimalizowa\u0107 roz\u0142amy w partii.<\/p>\n

Zacz\u0105\u0142 lawirowa\u0107 mi\u0119dzy niechc\u0105cymi zmian Natoli\u0144czykami, a d\u0105\u017c\u0105cymi do nich Pu\u0142awianami. Natoli\u0144czycy w\u00f3wczas stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 aparatu partyjnego, przez co Gomu\u0142ka musia\u0142 z nimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, ale nie chcia\u0142 rezygnowa\u0107 z internacjonalnego charakteru partii i chcia\u0142 wzmocni\u0107 jej pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 os\u0142abi\u0142y wewn\u0119trzne konflikty.<\/p>\n

Mimo pr\u00f3by romansowania z Natoli\u0144czykami, PZPR w 1957 roku wyda\u0142o ok\u00f3lnik, w kt\u00f3rym zapewnia\u0142o, \u017ce chce utrzyma\u0107 internacjonalny charakter partii i \u017ce nie znajdzie si\u0119 w niej miejsce dla szowinist\u00f3w, rasist\u00f3w i antysemit\u00f3w<\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

CO U ZWYK\u0141EGO KOWALSKIEGO?<\/strong><\/p>\n

Sytuacja gospodarcza w kraju by\u0142a trudna. Po odwil\u017cy wprowadzono najpierw jedn\u0105, a p\u00f3\u017aniej drug\u0105 \u201epi\u0119ciolatk\u0119\u201d, czyli kolejne plany gospodarcze. Po kr\u00f3tce: k\u0142ad\u0142y one du\u017cy nacisk na rozw\u00f3j przemys\u0142u i wytwarzania d\u00f3br materialnych: pojawia\u0142 si\u0119 wi\u0119c kopalnie, zak\u0142ady azotowe, rafinerie. Produkowano grzejniki, telewizory, pralki. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce przyniesie to same korzy\u015bci \u2013 niestety nie do ko\u0144ca. Odbi\u0142o si\u0119 to m.in. na tym, \u017ce rolnictwo by\u0142o s\u0142abo dofinansowane, co spowodowa\u0142o kryzys na rynku \u017cywno\u015bci, a co za tym idzie \u2013 drastyczny wzrost cen. Z biegiem lat zakres swob\u00f3d obywatelskich zacz\u0105\u0142 si\u0119 kurczy\u0107, nastroje spo\u0142eczne by\u0142y coraz bardziej wzburzone, a rozczarowanie \u2013 coraz bardziej dotkliwe.<\/p>\n

 <\/p>\n

U INTELIGENT\u00d3W ZACZYNA SI\u0118 ROBI\u0106 GOR\u0104CO<\/strong><\/p>\n

Gomu\u0142ka przesta\u0142 przebiera\u0107 w \u015brodkach. Pogarszaj\u0105ca si\u0119 sytuacja doprowadzi\u0142a do r\u00f3\u017cnych akt\u00f3w niepos\u0142usze\u0144stwa, na co \u00f3wczesny sekretarz KC PZPR reagowa\u0142 w przemocowy spos\u00f3b, wykorzystuj\u0105c ZOMO (oddzia\u0142y Milicji Obywatelskiej) i rozbudowuj\u0105c w og\u00f3le, aparat policyjny.<\/p>\n

Co istotne z punktu widzenia opowie\u015bci o Marcu 1968, ponownie zacz\u0119\u0142y \u015bwi\u0119ci\u0107 triumfy postawy antyinteligenckie. Cenzura przybra\u0142a pot\u0119\u017cne rozmiary, a przydzia\u0142 na papier do druku ksi\u0105\u017cek ci\u0105gle mala\u0142.<\/p>\n

W \u015bwiatku inteligenckim rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 awantura o utw\u00f3r \u201eSiedem polskich grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych\u201d Z. Za\u0142uskiego, kt\u00f3ry ideologicznie mocno flirtowa\u0142 z Moczarem i \u201epartyzantami\u201d. Pr\u00f3by polemizowania z mocno nacjonalistycznymi pogl\u0105dami autora ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zaszufladkowaniem \u201epo drugiej stronie boiska\u201d.<\/p>\n

W murach Uniwersytetu Warszawskiego r\u00f3wnie\u017c narasta\u0142 sprzeciw. Dwaj doktoranci \u2013 Modzelewski i Kuro\u0144 wystosowali do partii list, w kt\u00f3rym krytykowali ustr\u00f3j panuj\u0105cy w\u00f3wczas w Polsce. Nie tylko wylecieli oni z hukiem z partii, ale tak\u017ce wyl\u0105dowali w wi\u0119zieniu. Powstaje wtedy silny ruch tzw. komandos\u00f3w, solidaryzuj\u0105cy si\u0119 ze skazanymi, kt\u00f3ry dalej b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 podwa\u017ca\u0107 autorytet w\u0142adz.<\/p>\n

 <\/p>\n

WIDMO KR\u0104\u017bY PO POLSCE - WIDMO NACJONALIZMU<\/strong><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142a si\u0119 walka o to, kto przejmie pa\u0142eczk\u0119 po Gomu\u0142ce. Do obj\u0119cia w\u0142adzy po Gomu\u0142ce mieli si\u0119 przygotowywa\u0107 Edward Gierek i Mieczys\u0142aw Moczar. W przypadku wydarze\u0144 marca 1968 szczeg\u00f3lnie istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 Moczar - genera\u0142 wojskowy i minister spraw wewn\u0119trznych. Podobno mia\u0142 mie\u0107 znacz\u0105ce powi\u0105zania z KGB. Skupia\u0142 tzw. \u201epartyzant\u00f3w\u201d<\/a>[8]<\/a><\/a>[9]<\/a>. Grup\u0119 t\u0119 charakteryzowa\u0142y mocno nacjonalistyczne i konserwatywne pogl\u0105dy. Du\u017ce poparcie zyska\u0142a ona m.in. ze strony stowarzyszenia PAX, kierowanego przez dzia\u0142acza ONR \u2013 Boles\u0142awa Piaseckiego.<\/p>\n

Moczar napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt.: \u201eBarwy walki\u201d, gdzie spisa\u0142 swoje wspomnienia. Kiedy cenzorzy okre\u015blili ksi\u0105\u017ck\u0119 jako antyradzieck\u0105 i antysemick\u0105, Moczar mia\u0142 jako winowajc\u00f3w wstrzymania jego publikacji wskaza\u0107 \u017cydowski spisek. Pokazuje to jaki stosunek grupa partyzancka dowodzona przez Moczara mia\u0142a do \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

A DO TEGO JESZCZE KOLEJNA WOJNA<\/strong><\/p>\n

Kiedy wybuch\u0142a wojna 6-dniowa w 1967 rok, nazywana wojn\u0105 izraelsko-arabsk\u0105, w Polsce podnios\u0142y si\u0119 g\u0142osy o imperialistycznych ambicjach i zap\u0119dach \u017byd\u00f3w. Dlaczego? Izrael by\u0142 wspierany przez Stany Zjednoczone, kt\u00f3re przecie\u017c by\u0142y najwi\u0119kszym wrogiem Sojuza. ZSRR i w \u015blad za nim Polska Rzeczpospolita Ludowa, pot\u0119pi\u0142y dzia\u0142ania Izraela i zerwa\u0142y z nim stosunki dyplomatyczne. Nie do ko\u0144ca by\u0142o to zbie\u017cne ze stanowiskiem Polak\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych pojawia\u0142y si\u0119 postawy proizraelskie<\/a>[10]<\/a>.<\/p>\n

Partia musia\u0142a trzyma\u0107 r\u0119k\u0119 na pulsie. MSW prze\u015bwietla\u0142o wszelkie ugrupowania, kt\u00f3re mog\u0142y mie\u0107 \u201eprosyjonistyczny\u201d element. Z tych bada\u0144 sporz\u0105dzano raporty, kt\u00f3re mia\u0142 by\u0107 fa\u0142szowane przez przedstawicieli S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. Dlaczego? Mia\u0142 to by\u0107 element walki politycznej Moczara o zaj\u0119cie stanowiska po Gomu\u0142ce. Moczar by\u0142 w\u00f3wczas premierem PRL i to jemu podlega\u0142y wywiad, kontrwywiad i bezpieka.<\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 \u00f3wczesnego premiera Mieczys\u0142awa Moczara zacz\u0119\u0142y si\u0119 gromadzi\u0107 osoby, kt\u00f3rym antysemityzm by\u0142 w smak. Podgrzewali oni atmosfer\u0119 pog\u0142oskami o tym, \u017ce polskie \u015brodowiska \u017cydowskie wiwatuj\u0105 na wie\u015b\u0107 o agresji izraelskiej na Arab\u00f3w, \u017ce cieszy ich destabilizacja pokoju \u015bwiatowego, \u017ce taka sytuacja mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 III wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Ludzie byli przera\u017ceni wizj\u0105 ponownego, krwawego konfliktu.<\/p>\n


\n5 KOLUMNA \u2013 O CO Z TYM CHODZI?<\/strong><\/p>\n

10 lat po wydaniu przez PZPR ok\u00f3lnika gor\u0105co zapewniaj\u0105cego, \u017ce w partii nie ma miejsca dla rasist\u00f3w i antysemit\u00f3w, Gomu\u0142ka porzuci\u0142 tak gorliwie deklarowan\u0105 przez siebie, wznios\u0142\u0105 ide\u0119 internacjonalno\u015bci partii komunistycznej. Maj\u0105c podparcie w stosie raport\u00f3w jasno wskazuj\u0105cych, \u017ce problem prosyjonistyczny istnieje (to czy Gomu\u0142ka by\u0142 \u015bwiadom tej manipulacji czy nie, nie podlega mojej ocenie), kilka dni po wojnie 6-ciodniowej w jednym ze swoich przem\u00f3wie\u0144, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142 tematowi tej wojny, stwierdzi\u0142 i\u017c \u201eIzrael ma w Polsce swoich ukrytych sprzymierze\u0144c\u00f3w \u201ew syjonistycznych \u015brodowiskach \u017byd\u00f3w\u201d.<\/p>\n

\u201eAle nie mo\u017cemy pozosta\u0107 oboj\u0119tni wobec ludzi, kt\u00f3rzy w obliczu zagro\u017cenia pokoju \u015bwiatowego, a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c bezpiecze\u0144stwa Polski i pokojowej pracy naszego narodu, opowiadaj\u0105 si\u0119 za agresorem, za burzycielami pokoju i za imperializmem. Nie chcemy pi\u0105tej kolumny w Polsce. Niech, ci, kt\u00f3rzy odczuwaj\u0105, \u017ce s\u0142owa te s\u0105 skierowane pod ich adresem \u2013 niezale\u017cnie od ich narodowo\u015bci \u2013 wyci\u0105gn\u0105 z nich w\u0142a\u015bciwe dla siebie wnioski\u201d<\/a>[11]<\/a>.<\/p>\n

5 kolumna to s\u0142owo z nomenklatury wojennej [12],<\/u> kt\u00f3re oznacza wewn\u0119trznego wroga, kt\u00f3ry cicho czeka a\u017c b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zacz\u0105\u0107 atakowa\u0107. Jak to si\u0119 ma do Polski? Ano tak, \u017ce mniejszo\u015b\u0107 niemiecka w Polsce, przed wybuchem IIW\u015a mocno wspiera\u0142a antypolskie kroki wymierzone przez III Rzesz\u0119. Zatem: \u017bydzi jeste\u015bcie spoko i r\u00f3wni, ale jeste\u015bcie te\u017c troch\u0119 jak hitlerowcy, kt\u00f3rzy czekali by ukatrupi\u0107 Polsk\u0119 od \u015brodka.<\/p>\n

Okre\u015blenie \u017byd\u00f3w jako \u201e5 kolumny\u201d okaza\u0142o si\u0119 niezwykle no\u015bne, nawet mimo tego, \u017ce wyra\u017cenie to zszokowa\u0142o niekt\u00f3re osoby b\u0119d\u0105ce u w\u0142adzy, kt\u00f3re postulowa\u0142y usuni\u0119cie go z pisanej wersji przem\u00f3wienia. Okre\u015blenie to pad\u0142o na bardzo podatny grunt hodowanego po cichu, podgrzewanego stopniowo antysemityzmu powojennego. Moczarowcy dostali zielone \u015bwiat\u0142o do dzia\u0142ania<\/strong>. To by\u0142 czerwiec 1967 roku.<\/p>\n

W kolejnych miesi\u0105cach rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 czystki \u2013 zwalniano oficer\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia, dziennikarzy, urz\u0119dnik\u00f3w. Usuni\u0119to z pracy w szpitalu nawet Marka Edelmana \u2013 lekarza i ostatniego, \u017cyj\u0105cego przyw\u00f3dc\u0119 powstania w Getcie Warszawskim. Zwalniano wyk\u0142adowc\u00f3w i usuwano \u017cydowskich student\u00f3w z uniwersytet\u00f3w. Warto przypomnie\u0107, \u017ce w\u00a0powojennej Polsce \u017bydzi otrzymali dost\u0119p do wysokich, publicznych stanowisk: mogli by\u0107 wyk\u0142adowcami akademickimi, oficerami, urz\u0119dnikami pa\u0144stwowymi, co by\u0142o bezprecedensowe w historii Polski[4].<\/p>\n

 <\/p>\n

ci\u0105g dalszy nast\u0105pi . . .<\/strong><\/p>\n

________________________________________________________________<\/p>\n

BIBLIOGRAFIA:<\/strong><\/p>\n

<\/a>[1]<\/a> F. Tych, Marzec \u201968, Geneza, przebieg i skutki kampanii antysemickiej lat 1967\/68<\/p>\n

<\/a>[2]<\/a> Nast\u0119pstwa zag\u0142ady \u017byd\u00f3w 1944-2010. Red. Adamczyk-Garbowska, Monika; Tych, Feliks. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, 2011, 926 s. ISBN 978-83-227-3263-2<\/p>\n

<\/a>[3]<\/a> Klaudia Skr\u0119\u017cna. Artyku\u0142\u00a0\u201eMroczna historia z ma\u0142ego miasteczka\u201d\u00a0ukaza\u0142 si\u0119 w Dzienniku Polskim \u2013 1 wrze\u015bnia 2012 roku, wspomnienia Racheli Knobler<\/p>\n

<\/a>[4]<\/a> Nast\u0119pstwa zag\u0142ady \u017byd\u00f3w 1944-2010. Red. Adamczyk-Garbowska, Monika; Tych, Feliks. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, 2011, 926 s. ISBN 978-83-227-3263-2<\/p>\n

<\/a>[5]<\/a> Witold Jedlicki<\/a>\u00a0w artykule pt. \u00ab\u201eChamy i \u017cydy\u201d\u00bb, opublikowanym w 1962 r. w \u201eKulturze\u201d nazwa\u0142 Natoli\u0144czykow chamami \u2013 oddanych Moskwie, uczciwych ludzi, Pu\u0142awian \u2013 \u017bydami. https:\/\/static.kulturaparyska.com\/attachments\/75\/92\/9fba76297be6aa42a84df02adb2d79229bfd805b.pdf#page=3<\/p>\n

<\/a>[6]<\/a> https:\/\/www.rp.pl\/swiat\/art6658241-towarzysz-lenin-byl-zydem<\/a>, Jehuda Bauer,<\/p>\n

<\/a>[7]<\/a> Po pa\u017adzierniku Gomu\u0142ka potwierdzi\u0142, \u017ce chce utrzyma\u0107 internacjonalistyczny charakter partii. W kwietniu 1957 sekretariat KC PZPR wyda\u0142 ok\u00f3lnik po\u015bwi\u0119cony zwalczaniu antysemityzmu. Stwierdzono w nim m.in.: \u201eZ ca\u0142\u0105 moc\u0105 raz jeszcze podkre\u015blamy internacjonalistyczny charakter naszej partii. Nie ma i nie mo\u017ce by\u0107 w niej miejsca dla ludzi krzewi\u0105cych pogl\u0105dy nacjonalistyczne, szowinistyczne, rasistowskie. Nie wolno tolerowa\u0107 w partii ludzi, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 zatruwa\u0107 szeregi partyjne jadem nacjonalizmu i antysemityzmu\u201d[68]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

<\/a>[8]<\/a>Pocz\u0105tkowo u\u017cycie nazwy \u201epartyzanci\u201d budzi\u0142o sprzeciw, bo grupa ta nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z Armi\u0105 Krajow\u0105, a przecie\u017c okre\u015blenie to budzi do\u015b\u0107 jednoznaczne skojarzenia. Dopiero powtarzane jak mantra przez Radio Wolna Europa, wesz\u0142o do powszechnego u\u017cycia. Nazwa \u201epartyzanci\u201d wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce zar\u00f3wno on, jak i grono jego politycznych przyjaci\u00f3\u0142 i stronnik\u00f3w mieli za sob\u0105 wojenn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 w szeregach Gwardii Ludowej, a nast\u0119pnie Armii Ludowej.<\/p>\n

<\/a>[9]<\/a>szerzej zob. K. Lesiakowski, Mieczys\u0142aw Moczar \u201eMietek\u201d. Biografia polityczna, Warszawa 1998. Zob. te\u017c E. Syzdek, B. Syzdek, Mieczys\u0142aw Moczar \u2013 partyzant w aparacie w\u0142adzy [w:] E. Syzdek, B. Syzdek, Cena w\u0142adzy zale\u017cnej (Szkice do portret\u00f3w znanych i mniej znanych polityk\u00f3w Polski Ludowej), Warszawa 2001, s. 173\u2013200.<\/p>\n

<\/a>[10]<\/a> Wojna 6-ciodniowa odbi\u0142a si\u0119 silnym echem w Polsce. Okaza\u0142a si\u0119 te\u017c katalizatorem negatywnych proces\u00f3w politycznych narastaj\u0105cych od kilku ju\u017c lat. R\u00f3wnocze\u015bnie wywo\u0142a\u0142a stosunkowo \u017cywe zainteresowanie w spo\u0142ecze\u0144stwie, przy czym wbrew zajmowanemu przez czynniki oficjalne stanowisku jednoznacznie proarabskiemu cz\u0119\u015b\u0107 (wi\u0119kszo\u015b\u0107?) os\u00f3b sk\u0142onna by\u0142a raczej sympatyzowa\u0107 z Izraelem. Spowodowane to by\u0142o kilkoma czynnikami, z kt\u00f3rych zapewne najwi\u0119ksze znaczenie mia\u0142 szeroko rozpowszechniony odbi\u00f3r pora\u017cki uzbrojonych przez Zwi\u0105zek Radziecki pa\u0144stw arabskich w wojnie z wyposa\u017conym przez Amerykan\u00f3w Izraelem jako kl\u0119ski Zwi\u0105zku Radzieckiego w \u201ekorespondencyjnej\u201d wojnie ze Stanami Zjednoczonymi. Odczucia te najlepiej chyba symbolizowa\u0142o popularne wtedy powiedzenie: \u201eNasi \u017bydzi pobili ich Arab\u00f3w\u201d. \u2013 cyt. Z J. Eisler, Marzec 1968<\/p>\n

<\/a>[11]<\/a> (Stenogram wyst\u0105pienia W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki na Kongresie Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych 19 czerwca 1967 r.,\u00a0cyt. za: D. Stola,\u00a0Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967\u20131968, Warszawa 2000, s. 274).<\/p>\n

[12]<\/a> \u201eOkre\u015blenie \u201epi\u0105ta kolumna\u201d pochodzi z czas\u00f3w wojny domowej w Hiszpanii z lat 1936\u20131939 i dotyczy dzia\u0142alno\u015bci wroga wewn\u0119trznego. Pierwszy raz tego wyra\u017cenia u\u017cy\u0142 je gen. Emilio Mola w odniesieniu do zwolennik\u00f3w nacjonalist\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w Madrycie, czyli wrog\u00f3w gen. Francisco Franco\u201d\u2013 \u0179R\u00d3D\u0141O: https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/slowo\/piata-kolumna\/<\/p>\n

    \n
  1. J. Eisler, Marzec 1968<\/li>\n
  2. Feliks Tych,\u00a0Monika Adamczyk-Garbowska, Nast\u0119pstwa zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, Polska 1944-2010<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00a0 PO WOJNIE Kiedy\u015b pisa\u0142am Wam o pogromie kieleckim w 1946 r. i tym co go wywo\u0142a\u0142o: plotka, kt\u00f3ra o\u017cywi\u0142a zaszczepione przed setkami lat l\u0119ki i przes\u0105dy na temat \u017byd\u00f3w \u2013 \u017ce przerabiaj\u0105 oni krew chrze\u015bcijan (zwykle: dzieci) na mac\u0119. Po wojnie ta legenda wybuch\u0142a ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105: \u017bydzi os\u0142abieni wojn\u0105 i zdziesi\u0105tkowani Holokaustem mieli szuka\u0107 we krwi chrze\u015bcija\u0144skiej sposobu na odbudowanie si\u0142. Podobne motywacje towarzyszy\u0142y Polakom podczas pogrom\u00f3w w Krakowie i Rzeszowie. Silne nastroje antysemickie doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce pomi\u0119dzy 1945 a latami 60. Polsk\u0119 opu\u015bci\u0142o 220 z 250 tysi\u0119cy os\u00f3b ocala\u0142ych z Holokaustu[1]. W mojej ocenie nie mo\u017cna te\u017c lekcewa\u017cy\u0107 skutk\u00f3w samej ekspozycji ludzi na wojenn\u0105 przemoc. Etos moralny os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y wojny, leg\u0142 w gruzach. Demoralizacja, zoboj\u0119tnienie, egocentryzm wywo\u0142any konieczno\u015bci\u0105 przetrwania w warunkach kra\u0144cowych \u2013 to wszystko nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 wraz z 1945 r. Zosta\u0142o z pokoleniem na wiele nast\u0119pnych lat. Socjolog S. Ossowski w 1946 roku pisa\u0142 o pojawieniu si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim, w wyniku wojny \u201emniej lub wi\u0119cej licznych element\u00f3w oswojonych z krwi\u0105 i mordem\u201d, o \u201ebraku przej\u0119cia zbrodni\u0105\u201d, kt\u00f3re jest w znacznej mierze wynikiem wojennego treningu: mordowanie \u017byd\u00f3w przesta\u0142o by\u0107 czym\u015b nadzwyczajnym\u201d[2].   KASA MISIU, KASA Kolejnym cz\u0119stym powodem p\u0105czkuj\u0105cego antysemityzmu by\u0142 maj\u0105tek. \u017bydzi uciekaj\u0105c w pop\u0142ochu przed niemieck\u0105 agresj\u0105, zostawiali domy, mieszkania, sklepy, a nawet fabryki. Polacy przejmowali \u201eporzucone\u201d nieruchomo\u015bci z r\u00f3\u017cnych pobudek. Jedni zajmowali przetrwa\u0142e budynki, by schroni\u0107 si\u0119 przed dzia\u0142aniami wojennymi, bo ich w\u0142asne domostwa zniszczono. Inni po prostu wykorzystali okazj\u0119 na wzbogacenie si\u0119, my\u015bl\u0105c \u017ce nikt ju\u017c po to mienie nie wr\u00f3ci. Tylko, \u017ce \u017bydzi zacz\u0119li wraca\u0107. Pojedyncze osoby, kt\u00f3re przetrwa\u0142y wojn\u0119, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zjawia\u0142y si\u0119 w swoich rodzinnych miastach, by zobaczy\u0107 czy przetrwa\u0142o cokolwiek z ich maj\u0105tku; ktokolwiek z s\u0105siedztwa i rodziny. Przyk\u0142adem tego jest historia ze S\u0142omnik, o kt\u00f3rej pisa\u0142am [TUTAJ]: matka Racheli Knobler prze\u017cy\u0142a wojn\u0119, obozy, przesiedlenia, a zgin\u0119\u0142a w swoim miasteczku z r\u0105k s\u0105siad\u00f3w: \u201egdy przyjechali\u015bmy do S\u0142omnik w naszym domu mieszkali obcy ludzie. Polacy s\u0105dzili, \u017ce zechcemy odzyska\u0107 nasze rzeczy. Zrobi\u0142o si\u0119 niebezpiecznie\u201d[3].   POCZ\u0104TKI KOMUNIZMU \u2013 CO DA\u0141, CO ZABRA\u0141 POLAKOM Polsk\u0119 w 1945 roku wyzwoli\u0142o ZSRR [czy faktycznie ZSRR wyzwoli\u0142o Polsk\u0119 czy nie - nie jest to przedmiotem tego eseju. O stanowiskach w dyskusji pisa\u0142am TUTAJ]. ZSRR wprowadzi\u0142o system komunistyczny w kraju nad Wis\u0142\u0105. Sporo si\u0119 wtedy zmieni\u0142o: kraj zacz\u0105\u0142 by\u0107 powoli odbudowywany. W kwestii gospodarczej: skolektywizowano rolnictwo i powsta\u0142y pegjeery (Pa\u0144stwowe Gospodarstwa Rolne), a fabryki upa\u0144stwowiono i postawiono na forsown\u0105 industrializacj\u0119. Mimo to warunki \u017cycia nadal by\u0142y bardzo trudne. W najlepsze dzia\u0142a\u0142y \u0142agry, powi\u0119ksza\u0142o si\u0119 grono urojonych i rzeczywistych wrog\u00f3w systemu, co prowadzi\u0142o do kolejnych represji i politycznych aresztowa\u0144. Prawa cz\u0142owieka czy prawa obywatelskie by\u0142y tylko sloganem, kt\u00f3ry nie znajdowa\u0142 pokrycia w rzeczywisto\u015bci. Indoktrynacja wyziera\u0142a z ka\u017cdego zak\u0105tka kraju, a cenzura ci\u0119\u0142a co tylko si\u0119 da\u0142o. \u00a0 NADCHODZI ODWIL\u017b Stalin do 1953 roku rz\u0105dzi\u0142 tward\u0105 r\u0119k\u0105, a po jego \u015bmierci nast\u0105pi\u0142a tzw. \u201eodwil\u017c pa\u017adziernikowa\u201d. \u017bycie w Polsce tamtego czasu by\u0142o niezno\u015bne, ale czar\u0119 goryczy przela\u0142 tajny referat sporz\u0105dzony przez sowieckiego przyw\u00f3dc\u0119 Nikit\u0119 Chruszczowa, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 po Stalinie. Na zje\u017adzie Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Radzieckiego ujawni\u0142 on zbrodnie dokonane przez Stalina, co wywo\u0142a\u0142o szok u obywateli i przynios\u0142o realne skutki nie tylko w sowieckiej Rosji, ale tak\u017ce w Polsce, na W\u0119grzech czy w Gruzji. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 odwil\u017c w krajach Sowieckiego Sojuza.   W tym miejscu warto napisa\u0107, \u017ce w komunistycznej Polsce ujawnienie zbrodni stalinowskich wydarzy\u0142o si\u0119 w momencie, gdy dwie grupy \u015bciera\u0142y si\u0119 o w\u0142adz\u0119: Natoli\u0144czycy (przeciwni reformom systemu) i Pu\u0142awianie (kt\u00f3rzy tych reform chcieli). Natoli\u0144czycy obarczyli odpowiedzialno\u015bci\u0105 za zbrodnie stalinowskie \u2026 \u017byd\u00f3w. Pu\u0142awian r\u00f3wnie\u017c nazywali \u017bydami[5]. Stosowanie okre\u015blenia \u201e\u017byd\u201d jawi\u0142o si\u0119 zatem jako inwektywa, obra\u017aliwe okre\u015blenie. W\u0142adz\u0119 w 1956 roku obj\u0105\u0142 Gomu\u0142ka. W zwi\u0105zku z odwil\u017c\u0105, polskie w\u0142adze zapowiada\u0142y szereg pozytywnych zmian: mia\u0142a zosta\u0107 ukr\u00f3cona samowola s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, cenzur\u0119 miano ograniczy\u0107, a wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych okresu stalinowskiego mia\u0142a czeka\u0107 amnestia.   \u017bYDOKOMUNA Sk\u0105d w og\u00f3le wzi\u0119\u0142y si\u0119 te wszystkie slogany o Pu\u0142awianach-\u017bydach, \u017bydach odpowiedzialnych za zbrodnie stalinowskie, \u017cydowskim spisku, kt\u00f3ry wstrzyma\u0142 wydanie ksi\u0105\u017cki Natoli\u0144czyka \u2013 Mieczys\u0142awa Moczara? By\u0142o to klasyczne \u201eargumentum ad \u017bYDOKOMUNA\u201d. To temat szeroki i chcia\u0142abym o nim co nieco napisa\u0107 przy innej okazji, ale po kr\u00f3tce: pod koniec XIX wieku zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 r\u00f3\u017cnego typu mary, wytwory wyobra\u017ani os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y problem z \u017bydami. Powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne paszkwile, pamflety i inne twory, kt\u00f3re wzbudza\u0142y niech\u0119\u0107 i podejrzliwo\u015b\u0107 wobec \u017byd\u00f3w. Pos\u0105dzano ich o to, \u017ce chc\u0105 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad Warszaw\u0105, p\u00f3\u017aniej pos\u0105dzano, \u017ce jednak chc\u0105 opanowa\u0107 Polsk\u0119, a dzi\u015b obserwujemy podobne stanowiska, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o zdominowaniu przez \u017byd\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata. Nie by\u0142a to \u017cydokomuna sensu stricte, bo termin ten pojawi\u0142 si\u0119 w latach 20. i 30. XX w. w bolszewickiej Rosji, ale wida\u0107, \u017ce nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d \u2013 \u017ce podejrzenia kie\u0142kowa\u0142y latami. \u017bydzi mieli sterowa\u0107 ruchem komunistycznym: Karol Marks mia\u0142 korzenie \u017cydowskie, Lew Trocki tak naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119, czo\u0142owi bolszewiccy rewolucjoni\u015bci: Kamieniew i Zinowjew r\u00f3wnie\u017c \u017bydami z urodzenia byli, a dziadek Lenina od strony matki tak\u017ce by\u0142 \u017bydem. Wygl\u0105da to jakby faktycznie tylko \u017bydzi uczestniczyli w bolszewckiej intrydze. Ale nie by\u0142o tak: w\u015br\u00f3d bolszewickich rewolucjonist\u00f3w by\u0142o tak\u017ce wielu przedstawicieli innych mniejszo\u015bci zamieszkuj\u0105cych cesarstwo rosyjskie. Niemc\u00f3w, \u0141otyszy, Ukrai\u0144c\u00f3w, Gruzin\u00f3w, a tak\u017ce Polak\u00f3w. Na czele ze zbrodniarzami Feliksem Dzier\u017cy\u0144skim i Wiaczes\u0142awem Mien\u017cy\u0144skim\u201d[6].   PRZEPYCHANKI W PARTII Odwil\u017c przynios\u0142a rozlu\u017anienie sytuacji na wielu p\u0142aszczyznach. Stalin przewraca\u0142 si\u0119 w grobie widz\u0105c\u00a0 przepychanki w partii, kt\u00f3re za jego rz\u0105d\u00f3w by\u0142y nie do pomy\u015blenia. Konflikt mi\u0119dzy Natoli\u0144czykami a Pu\u0142awianami zaostrza\u0142 si\u0119. Gomu\u0142ka \u017ceby utrzyma\u0107 w\u0142adz\u0119 musia\u0142 dzia\u0142a\u0107. Postanowi\u0142 zako\u0144czy\u0107 konflikt i d\u0105\u017cy\u0142 do tego, by minimalizowa\u0107 roz\u0142amy w partii. Zacz\u0105\u0142 lawirowa\u0107 mi\u0119dzy niechc\u0105cymi zmian Natoli\u0144czykami, a d\u0105\u017c\u0105cymi do nich Pu\u0142awianami. Natoli\u0144czycy w\u00f3wczas stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 aparatu partyjnego, przez co Gomu\u0142ka musia\u0142 z nimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, ale nie chcia\u0142 rezygnowa\u0107 z internacjonalnego charakteru partii i chcia\u0142 wzmocni\u0107 jej pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 os\u0142abi\u0142y wewn\u0119trzne konflikty. Mimo pr\u00f3by romansowania z Natoli\u0144czykami, PZPR w 1957 roku wyda\u0142o ok\u00f3lnik, w kt\u00f3rym zapewnia\u0142o, \u017ce chce utrzyma\u0107 internacjonalny charakter partii i \u017ce nie znajdzie si\u0119 w niej miejsce dla szowinist\u00f3w, rasist\u00f3w i antysemit\u00f3w[7].   CO U ZWYK\u0141EGO KOWALSKIEGO? Sytuacja gospodarcza w kraju by\u0142a trudna. Po odwil\u017cy wprowadzono najpierw jedn\u0105, a p\u00f3\u017aniej drug\u0105 \u201epi\u0119ciolatk\u0119\u201d, czyli kolejne plany […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":697,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[6],"tags":[56,94,95,97,96,4],"class_list":["post-696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","tag-historia","tag-marzec","tag-marzec-68","tag-polska-ludowa","tag-prl","tag-zydzi"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t