{"id":723,"date":"2023-08-24T10:05:05","date_gmt":"2023-08-24T10:05:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/?p=723"},"modified":"2023-10-31T12:59:36","modified_gmt":"2023-10-31T12:59:36","slug":"epidemia-ktora-ratowala-zycie-kilka-mysli-o-etyce-pisania-o-holokauscie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.smutnesynagogi.pl\/index.php\/2023\/08\/24\/epidemia-ktora-ratowala-zycie-kilka-mysli-o-etyce-pisania-o-holokauscie\/","title":{"rendered":"Epidemia, kt\u00f3ra ratowa\u0142a \u017cycie? - kilka my\u015bli o etyce pisania o Holokau\u015bcie"},"content":{"rendered":"
\"Eugeniusz

Eugeniusz \u0141azowski i Stanis\u0142aw Matulewicz sfingowali epidemi\u0119 tyfusu i uratowali tysi\u0105ce ludzi.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Rozmach historii, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b opowiem jest wprost niewiarygodny, kiedy zestawimy j\u0105 z niewielkim, zapuszczonym, smutnym budyneczkiem niegdysiejszej synagogi w Stalowej Woli, a dok\u0142adnie w Rozwadowie \u2013 aktualnie dzielnicy miasta, kt\u00f3ra w latach II W\u015a by\u0142a jeszcze autonomiczn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105. Historia \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci zaczyna si\u0119 tu jeszcze przed wiekiem XVII i nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z chasydyzmem. Przed wybuchem wojny \u017bydzi stanowili ponad 72% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

\"Synagoga

Synagoga w Rozwadowie, fot. Rita Miernik dla 'Smutne Synagogi'<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Udzia\u0142Udzia\u0142 procentowy \u017byd\u00f3w w og\u00f3lnej liczbie mieszka\u0144c\u00f3w Rozwadowa. aut. Rita Miernik dla \"Smutne synagogi\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Opowiadaj\u0105c o \u017cydowskiej Stalowej Woli trudno jest omin\u0105\u0107 w\u0105tek Eugeniusza \u0141azowskiego. Zas\u0142yn\u0105\u0142 on jako \u201eChicago\u2019s Schindler\u201d, cho\u0107 by\u0142 Polakiem urodzonym w Cz\u0119stochowie. W czasie II W\u015a by\u0142 lekarzem w Stalowej Woli, a w latach 50. XX w. \u0141azowski wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie osiad\u0142 na sta\u0142e. Chicagowska gazeta \u2018Chicago Sun Times\u2019 opublikowa\u0142a ten sensacyjny nag\u0142\u00f3wek i najprawdopodobniej da\u0142a pocz\u0105tek wspania\u0142ej opowie\u015bci, kt\u00f3ra jak si\u0119 okazuje - mog\u0142a min\u0105\u0107 si\u0119 z prawd\u0105.
\nW 1940 roku \u0141azowski by\u0142 \u015bwie\u017co upieczonym lekarzem, kt\u00f3ry w czasie wojny znalaz\u0142 si\u0119 w Stalowej Woli \u2013 miejscowo\u015bci rodzinnej jego ma\u0142\u017conki. Tam pracowa\u0142 w PCK. Opr\u00f3cz sprawunk\u00f3w lekarskich na niwie oficjalnej, r\u00f3wnie\u017c po godzinach nie cierpia\u0142 na brak zaj\u0119cia: potajemnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze Zwi\u0105zkiem Walki Zbrojnej (czyli p\u00f3\u017aniejszym \u201eAK\u201d), dostarczaj\u0105c im leki i opatruj\u0105c rannych \u017co\u0142nierzy.
\nWydarzenia wojenne spowodowa\u0142y powstanie \u201eambulatorium za dziur\u0105 w p\u0142ocie\u201d - nieruchomo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej obr\u0119bie dzia\u0142a\u0142 \u0141azowski znajdowa\u0142a si\u0119 blisko obozu, w kt\u00f3rym gromadzono grupy \u017byd\u00f3w z kolejnych, \u201elikwidowanych\u201d gett z r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bci. Przez \"dziurawy p\u0142ot\" \u017bydzi zg\u0142aszali si\u0119 do lekarza po pomoc, a ten przedostawa\u0142 si\u0119 do chorych mieszka\u0144c\u00f3w obozu i leczy\u0142 schorzenia, opatrywa\u0142 rany. Zawsze to on chodzi\u0142 do nich - nigdy odwrotnie.<\/p>\n

<\/h3>\n

To nie \u0141azowski dokona\u0142 prze\u0142omowego odkrycia<\/strong><\/h3>\n
\"Stani\u0142aw

Stani\u0142aw Matulewicz i Eugeniusz \u0141azowski, fot. pochodzi ze strony Aleteia.org
\u00a0
\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u0141azowski wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze Stanis\u0142awem Matulewiczem, kt\u00f3rego w ksi\u0105\u017cce \u201ePrywatna wojna\u201d nazywa Sta\u015bkiem. \u00d3w Stasiek by\u0142 lekarzem zamieszkuj\u0105cym niewielk\u0105, drewnian\u0105 chatk\u0119, w kt\u00f3rej urz\u0105dzi\u0142 swoje laboratorium. To tam odkry\u0142, \u017ce wynik przeprowadzonego testu Weila-Felixa u\u017cywanego w czasie IIW\u015a do wykrywania tyfusu plamistego, wskutek zaka\u017cenia bakteri\u0105 Proteus OX19 daje taki sam wynik testu, jak zaka\u017cenie tyfusem.
Laboratorium dawa\u0142o dw\u00f3m lekarzom wielk\u0105 swobod\u0119 i moc \u2013 nie tylko nie musieli oczekiwa\u0107 kilka dni na wyniki przesy\u0142ane do i z laboratorium, ale dzi\u0119ki temu mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 niezg\u0142oszenia osoby chorej, ukrycia jej przed Niemcami, kt\u00f3rzy cz\u0119sto zaka\u017conych - zw\u0142aszcza \u017byd\u00f3w - mordowali na miejscu[2]<\/a>. Jak pisze \u0141azowski \u2013 nikt nie wiedzia\u0142 wtedy, dlaczego Proteus daje taki, a nie inny wynik. Po wojnie si\u0119 to wyja\u015bni\u0142o (ale nie b\u0119d\u0119 si\u0119 o tym rozpisywa\u0107, bo ani nie mam kompetencji, ani g\u0142owy na tyle pojemnej, \u017ceby to zrozumie\u0107, wi\u0119c ch\u0119tnych odsy\u0142am do tekstu \u201ePrywatnej wojny\u201d oraz literatury naukowej zwi\u0105zanej z tym tematem).<\/p><\/div>\n

Tyfus w ksi\u0105\u017cce okre\u015blany jest dwojako: \u201echorob\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d \u2013 o takiej terminologii pisze \u0141azowski w odniesieniu do j\u0119zyka anty\u017cydowskiej propagandy, kt\u00f3rego u\u017cywali nazi\u015bci \u2013 choroba ta dotyka\u0142a g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w (st\u0142oczonych tysi\u0105cami na niewielkich powierzchniach, transportowanych z getta do getta, \u017cyj\u0105cych w skrajnych, nieludzkich, a wi\u0119c i niehigienicznych warunkach, kt\u00f3re sami Niemcy im zgotowali).<\/p>\n

\u017bydzi z kolei nazywali j\u0105 \u201echorob\u0105 niemieck\u0105\u201d \u2013 bo powsta\u0142\u0105 wskutek \u00f3w st\u0142oczenia, transportowania i nieludzkiego traktowania. My\u015bl\u0119 o tyfusie plamistym jako prostu chorobie \u201ewojennej\u201d, bo pojawiaj\u0105cej si\u0119 wskutek dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re destabilizuj\u0105 \u017cycia mas ludzkich, niszcz\u0105c miejsca zamieszkania, nara\u017caj\u0105c ludzi na masowe migracje i niekontrolowane integracje, pozbawiaj\u0105c dost\u0119pu do lek\u00f3w, opieki medycznej oraz \u015brodk\u00f3w podstawowej higieny.<\/p>\n

\"Anty\u017cydowskie, Anty\u017cydowskie, propagandowe plakaty i og\u0142oszenia niemieckie, dehumanizuj\u0105ce \u017byd\u00f3w, ukazuj\u0105ce ich jako \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bmiertelnej choroby. Fot. z Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie<\/p>\n

\u0141azowski wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze Stanis\u0142awem Matulewiczem, kt\u00f3rego w ksi\u0105\u017cce \u201ePrywatna wojna\u201d nazywa Sta\u015bkiem. \u00d3w Stasiek by\u0142 lekarzem zamieszkuj\u0105cym niewielk\u0105, drewnian\u0105 chatk\u0119, w kt\u00f3rej urz\u0105dzi\u0142 swoje laboratorium. To tam odkry\u0142, \u017ce wynik przeprowadzonego testu Weila-Felixa u\u017cywanego w czasie IIW\u015a do wykrywania tyfusu plamistego, wskutek zaka\u017cenia bakteri\u0105 Proteus OX19 daje taki sam wynik testu, jak zaka\u017cenie tyfusem.<\/p>\n

Laboratorium dawa\u0142o dw\u00f3m lekarzom wielk\u0105 swobod\u0119 i moc \u2013 nie tylko nie musieli oczekiwa\u0107 kilka dni na wyniki przesy\u0142ane do i z laboratorium, ale dzi\u0119ki temu mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 niezg\u0142oszenia osoby chorej, ukrycia jej przed Niemcami, kt\u00f3rzy cz\u0119sto zaka\u017conych - zw\u0142aszcza \u017byd\u00f3w - mordowali na miejscu. Jak pisze \u0141azowski \u2013 nikt nie wiedzia\u0142 wtedy, dlaczego Proteus daje taki, a nie inny wynik. Po wojnie si\u0119 to wyja\u015bni\u0142o (ale nie b\u0119d\u0119 si\u0119 o tym rozpisywa\u0107, bo ani nie mam kompetencji, ani g\u0142owy na tyle pojemnej, \u017ceby to zrozumie\u0107, wi\u0119c ch\u0119tnych odsy\u0142am do tekstu \u201ePrywatnej wojny\u201d oraz literatury naukowej zwi\u0105zanej z tym tematem).<\/p>\n

Tyfus w ksi\u0105\u017cce okre\u015blany jest dwojako: \u201echorob\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d \u2013 o takiej terminologii pisze \u0141azowski w odniesieniu do j\u0119zyka anty\u017cydowskiej propagandy, kt\u00f3rego u\u017cywali nazi\u015bci \u2013 choroba ta dotyka\u0142a g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w (st\u0142oczonych tysi\u0105cami na niewielkich powierzchniach, transportowanych z getta do getta, \u017cyj\u0105cych w skrajnych, nieludzkich, a wi\u0119c i niehigienicznych warunkach, kt\u00f3re sami Niemcy im zgotowali). \u017bydzi z kolei nazywali j\u0105 \u201echorob\u0105 niemieck\u0105\u201d \u2013 bo powsta\u0142\u0105 wskutek \u00f3w st\u0142oczenia, transportowania i nieludzkiego traktowania. My\u015bl\u0119 o tyfusie plamistym jako prostu chorobie \u201ewojennej\u201d, bo pojawiaj\u0105cej si\u0119 wskutek dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re destabilizuj\u0105 \u017cycia mas ludzkich, niszcz\u0105c miejsca zamieszkania, nara\u017caj\u0105c ludzi na masowe migracje i niekontrolowane integracje, pozbawiaj\u0105c dost\u0119pu do lek\u00f3w, opieki medycznej oraz \u015brodk\u00f3w podstawowej higieny.<\/p>\n

Tyfus plamisty przenosz\u0105 wszy. Objawia si\u0119 on dusz\u0105cym kaszlem, dreszczami, wysok\u0105 gor\u0105czk\u0105, silnymi b\u00f3lami g\u0142owy i og\u00f3lnym ot\u0119pieniem. W warunkach IIW\u015a by\u0142 chorob\u0105 zbieraj\u0105c\u0105 pot\u0119\u017cne \u017cniwa \u2013 wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci w\u015br\u00f3d chorych by\u0142 bardzo wysoki.<\/p>\n

Matulewicz przetestowa\u0142 dzia\u0142anie Proteusa na polskim robotniku przymusowym, kt\u00f3ry wstrz\u0105\u015bni\u0119ty nieludzkimi do\u015bwiadczeniami na robotach w Generalnym Gubernatorstwie, rozpaczliwie prosi\u0142 lekarza o obci\u0119cie r\u0119ki lub nogi, aby tylko nie musie\u0107 wraca\u0107 do kator\u017cniczej pracy.<\/p>\n

Wykonanie zastrzyku zawieraj\u0105cego bakteri\u0119 Proteus zdrowemu cz\u0142owiekowi powodowa\u0142o, \u017ce test na tyfus by\u0142 pozytywny. Sam ostrzykni\u0119ty odczuwa\u0142 czasem drobne dolegliwo\u015bci, jednak zupe\u0142nie niewsp\u00f3\u0142mierne do objaw\u00f3w, jakie dawa\u0142 tyfus. To by\u0142a wielka szansa na uratowanie \u017cycia, paradoksalnie \u2013 wstrzykuj\u0105c zdrowym ludziom bakterie.<\/p>\n

Medyczny przekr\u0119t zapewni\u0142 robotnikowi zwolnienie z pracy i by\u0142 pierwszym krokiem do rozp\u0119tania niby-epidemii. Stasiek obmy\u015bli\u0142 metod\u0119, Eugeniusz za\u015b postanowi\u0142 t\u0119 metod\u0119 wdro\u017cy\u0107 na masow\u0105 skal\u0119 i wywo\u0142a\u0107 sztuczn\u0105 epidemi\u0119 tyfusu.<\/p>\n

Zaciekawi\u0142a mnie logistyka tej akcji<\/strong><\/h3>\n

Lekarze dok\u0142adnie przemy\u015bleli jak powinna ona wygl\u0105da\u0107 \u2013 jej ogniska mia\u0142y wybucha\u0107 wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w komunikacyjnych oraz na odleg\u0142ych wsiach, do kt\u00f3rych Niemcy bali si\u0119 zapuszcza\u0107, ze wzgl\u0119du na dobrze rozwini\u0119t\u0105 partyzantk\u0119 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w lasach \u2013 og\u0142oszona epidemia tyfusu mia\u0142a by\u0107 dodatkowym czynnikiem zniech\u0119caj\u0105cym niemieckie oddzia\u0142y do wizyt w tych miejscach. Obszar obj\u0119ty epidemi\u0105 \u0141azowski i Matulewicz zwi\u0119kszali sezonowo, a tak\u017ce fa\u0142szowali druki wskazuj\u0105ce na ilo\u015bci niezb\u0119dnych do leczenia tyfusu lek\u00f3w.<\/p>\n

Dwaj medycy postanowili pracowa\u0107 oddzielnie i zminimalizowa\u0107 kontakt ze sob\u0105, aby odwie\u015b\u0107 od siebie podejrzenia. Nie poinformowali nikogo \u2013 ani swoich \u017con, ani pacjent\u00f3w. No i bohaterowie tej historii \u2013 Eugeniusz i Stasiek - wstrzykiwali Proteusa tylko osobom, kt\u00f3re wykazywa\u0142y jakiekolwiek objawy, aby nie dopu\u015bci\u0107 do podejrzanej sytuacji, w kt\u00f3rej niby-tyfus zacz\u0105\u0142 dotyka\u0107 widocznie zdrowych os\u00f3b.<\/p>\n

Okolice Rozwadowa sta\u0142y si\u0119 obszarem obj\u0119tym \u201ezaraz\u0105\u201d. Niemieckie oddzia\u0142y w obawie o swoje zdrowie przesta\u0142y tak dotkliwie i dog\u0142\u0119bnie zapuszcza\u0107 si\u0119 w te tereny.<\/p>\n

Czy Niemcy si\u0119 nie zorientowali, \u017ce polscy lekarze robi\u0105 ich w balona? Owszem, ale dopiero po czasie. O ile da\u0142o si\u0119 zawy\u017ca\u0107 ilo\u015bci przepisywanych lek\u00f3w, o tyle ilo\u015bci\u0105 zgon\u00f3w nie bardzo da\u0142o si\u0119 manipulowa\u0107. Co to za tyfus, skoro nie zbiera \u015bmiertelnego \u017cniwa? Ta my\u015bl pchn\u0119\u0142a w ko\u0144cu nazist\u00f3w do tego, by do Rozwadowa wys\u0142a\u0107 inspektora, kt\u00f3ry mia\u0142 sprawdzi\u0107, co tak naprawd\u0119 dzieje si\u0119 na tym terenie. Jak go zmylono? Spos\u00f3b by\u0142 prozaiczny i do\u015b\u0107 stereotypowy - Polacy upili jego i towarzysz\u0105cych mu praktykant\u00f3w.<\/p>\n

No to jak w ko\u0144cu by\u0142o? Ratowali \u017byd\u00f3w, czy nie?<\/strong><\/h3>\n

\u0141azowski w swojej ksi\u0105\u017cce \u201ePrywatna wojna\u201d przemyca sporo informacji o sytuacji \u017byd\u00f3w w Rozwadowie: o zmieniaj\u0105cych si\u0119 nastrojach, o tym jaki panowa\u0142 chaos i strach, jak krzy\u017cowa\u0142y si\u0119 wraz z drogami transportowanych \u017byd\u00f3w, przer\u00f3\u017cne informacje o kolejnych zbrodniach na ludno\u015bci \u017cydowskiej: o wywo\u017ceniu na przymusowe roboty przy budowie oboz\u00f3w \u015bmierci w Pustkowie, o darciu banknot\u00f3w dolarowych i akcji gie\u0142dowych - byle by nie dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce niemieckich oprawc\u00f3w (jak pisze \u0141azowski \u2013 \u201emiliony zamienili w \u015bmiecie\u201d), o egzekucji za rzekomy komunizm, o dochodz\u0105cych zza mur\u00f3w getta warszawskiego wiadomo\u015bciach o wymordowaniu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

Szacunki, co do ilo\u015bci uratowanych przez dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u0141azowskiego i Matulewicza ludzi s\u0105 r\u00f3\u017cne: jedne \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o 8 tysi\u0105cach os\u00f3b, inne a\u017c o 15 tysi\u0105cach os\u00f3b, w tym 8 tysi\u0105cach \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"W

W sierpniu 1942 roku Niemcy uruchomili ob\u00f3z pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w w Rozwadowie. Zdj. ze strony http.:\/\/kedyw.pl<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Tu ma\u0142y offtop:<\/p>\n

Jeden fragment opisu obozu pracy w Rozwadowie szczeg\u00f3lnie mnie poruszy\u0142. Wspomnienia Juliana Flajszera, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 wojn\u0119 i by\u0142 wi\u0119\u017aniem tego obozu przywo\u0142uj\u0105 nieprawdopodobny bezsens przemocy stosowanej przez Niemc\u00f3w na zniewolonych \u017bydach:<\/p>\n

\"Przydzielano ludzi do najpotworniejszej roboty, nigdy i nikomu przyda\u0107 si\u0119 nie mog\u0105cej, np. do przerzucania kamieni dolomitowych z miejsca na miejsce, albo te\u017c kopania do\u0142\u00f3w, zasypywania ich i wyr\u00f3wnywa\u00adnia ich z powrotem (...)\".<\/p><\/blockquote>\n

\u0141azowski a \u017bydzi<\/strong><\/h3>\n

Sam \u0141azowski pisze wyra\u017anie, \u017ce owszem mia\u0142 kontakt z \u017bydami z obozu rozwadowskiego; \u017ce chorowali oni na tyfus; \u017ce opiekowa\u0142 si\u0119 nimi i leczy\u0142 ich. Podaje jeszcze inn\u0105, wa\u017cn\u0105 informacj\u0119 - \u017ce ka\u017cdy oficjalnie odnotowany, zainfekowany tyfusem pacjent pochodzenia \u017cydowskiego, by\u0142 natychmiast mordowany przez hitlerowc\u00f3w. Skoro wi\u0119c przypadki tyfusu wi\u0105za\u0142y si\u0119 dla \u017byd\u00f3w z natychmiastow\u0105 egzekucj\u0105, to czy fingowanie epidemii tyfusu mog\u0142o uratowa\u0107 \u017cycie \u017byd\u00f3w? Zreszt\u0105 w trakcie lektury ksi\u0105\u017cki \u0141azowskiego nie rzuci\u0142o mi si\u0119 w oczy nic, co wskazywa\u0142oby na fingowanie epidemii obejmuj\u0105ce obywateli \u017cydowskich. Lekarz pisze o kontaktach z nimi, o pomocy w innych przypadkach, ale dla kwestii organizowania\u00a0niby-epidemii tragiczne losy \u017cydowskie by\u0142y poniek\u0105d t\u0142em. Przynajmniej ja tak to odbieram.<\/p>\n

Dodatkowo \u0141azowski opisuje jak przebiega\u0142o \u201erozwi\u0105zanie problemu \u017cydowskiego\u201d (nie lubi\u0119 tego okre\u015blenia, ale jest to cytat z ksi\u0105\u017cki) 21 lipca 1942 roku. Pisze o egzekucji na ryneczku i o wywozie w bydl\u0119cych wagonach olbrzymiej ilo\u015bci ludzi. Nie odnotowa\u0142am nigdzie, \u017ceby pisa\u0142 o tym, \u017ce te 8000 os\u00f3b, kt\u00f3re wg r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 mia\u0142o by\u0107 uratowanych, no nie wiem? Zbieg\u0142o? Ob\u00f3z w Rozwadowie zosta\u0142 zlikwidowany, wi\u0119c gdzie si\u0119 podzia\u0142o te 8000 os\u00f3b? \u201eWedle relacji ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w, w obozie rozwadowskim przebywa\u0142o oko\u0142o 1150 \u017byd\u00f3w. Oni mieli zasili\u0107, a przynajmniej znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107, si\u0142\u0119 robocz\u0105 w Zak\u0142adach Po\u0142udniowych. Wedle sprawozdania niemieckiego, we wrze\u015bniu 1942 roku w Zak\u0142adach zatrudniano 836 \u017cyd\u00f3w\u201d[3]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Ok\u0142adki

Ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki Eugeniusza \u0141azowskiego - \"Prywatna wojna. Wspomnienia lekarza-\u017co\u0142nierza 1933-1944\". Zdj. z https:\/\/lubimyczytac.pl<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Czy \u0141azowski i Matulewicz w og\u00f3le ratowali \u017byd\u00f3w? Kontrowersje i niejasne w\u0105tki, kt\u00f3re wyp\u0142yn\u0119\u0142y po latach<\/strong><\/h3>\n

W tym miejscu historia zaczyna si\u0119 robi\u0107 mniej klarowna. Chyba ju\u017c nigdy si\u0119 nie dowiemy jaka by\u0142a prawda. Stalowolski dziennikarz Dionizy Garbacz twierdzi, \u017ce \u0141azowski \u017cadnych \u017byd\u00f3w nie ratowa\u0142, bo w 1942, kiedy mia\u0142 dzia\u0142a\u0107, \u017byd\u00f3w ju\u017c w Rozwadowie nie by\u0142o, bo \u201ezostali przep\u0119dzeni przez Niemc\u00f3w\u201d[4]<\/a>.<\/p>\n

Garbacz argumentowa\u0142, \u017ce historia \u0141azowskiego w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej ratowania \u017byd\u00f3w, jest wytworem fantazji, bo \u0141azowskiego nie odznaczy\u0142o Yad Vashem, a ameryka\u0144ski film, kt\u00f3ry by\u0142 kr\u0119cony na podstawie historii o sztucznym tyfusie, nigdy nie zosta\u0142 opublikowany, co z mojej perspektywy rzeczywi\u015bcie brzmi jak do\u015b\u0107 uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci i pytania warte rozwa\u017cenia.<\/p>\n

Autor tego mocnego statementu w swojej ksi\u0105\u017cce napisa\u0142 o historii \u0141azowskiego nie wprost, kr\u00f3tko i bardzo og\u00f3lnie: \"Ksi\u0105\u017cka przynosi rzetelne, udokumentowane fakty. Nie ma w niej rozpowszechnionych, a nie sprawdzonych i wr\u0119cz fa\u0142szywych opowie\u015bci o tym, jakoby upozorowana epidemia tyfusu ocali\u0142a \u017cycie tysi\u0105com \u017byd\u00f3w. Jak pisze stalowolski portal, podczas spotkania autorskiego wok\u00f3\u0142 \u201e\u017bydzi w Rozwadowie i Stalowej Woli. Czas wojny i okupacji\u201d, Garbacz mia\u0142 nieco bardziej ochoczo rzuca\u0107 swoimi twardymi opiniami, jednoznacznie krytycznymi wobec postaci \u0141azowskiego[5]<\/a>.<\/p>\n

Warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce Garbacz wykona\u0142 du\u017c\u0105 prac\u0119 odnajduj\u0105c i daj\u0105c wybrzmie\u0107 niemal 900 nazwiskom \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Rozwadowa, a tak\u017ce wi\u0119\u017aniom rozwadowskiego obozu pracy, co niew\u0105tpliwie jest cenne, bo wydobywa z zapomnienia liczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zosta\u0142a unicestwiona, a potem przez wiele lat by\u0142a zapomniana.<\/p>\n

\"Od

Od prawej doktorzy Eugeniusz \u0141azowski i Stanis\u0142aw Matulewicz podczas pobytu w Stalowej Woli - \u017ar\u00f3d\u0142o https:\/\/stalowka.net<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/strong><\/h3>\n

W\u0105tpliwo\u015bci przychodz\u0105 te\u017c z innych stron<\/strong><\/h3>\n

\u00a0<\/strong>Temat zbada\u0142a te\u017c Barbara Necek, kt\u00f3ra o \u0141azowskim chcia\u0142a nakr\u0119ci\u0107 film. Dotar\u0142a ona do hucznego tytu\u0142u artyku\u0142u w chicagowskiej gazecie. To tam pad\u0142y wielkie liczby - 8000 uratowanych os\u00f3b. Por\u00f3wna\u0142a tak\u017ce liczby \u017cyj\u0105cych w tamtym okresie w Rozwadowie i okolicy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re nawet z szacunkowymi danymi o transportach z innych cz\u0119\u015bci kraju, nie mog\u0142yby da\u0107 takiej imponuj\u0105cej liczby.<\/p>\n

Dziennikarka dotar\u0142a do autora artyku\u0142u. Osobi\u015bcie rozmawia\u0142 on z \u0141azowskim, ale najwyra\u017aniej nie do ko\u0144ca weryfikowa\u0142 s\u0142owa rozm\u00f3wcy, a do tego brakowa\u0142o mu wiedzy na temat wojennych los\u00f3w Polski. Necek twierdzi, \u017ce jest to po prostu skok na sensacj\u0119 i popularno\u015b\u0107, kt\u00f3ra uwiod\u0142a nie tylko autora tekstu, ale pono\u0107 i samego \u0141azowskiego. Jak mia\u0142a powiedzie\u0107 jego c\u00f3rka [za jewish.pl] - \u201eojciec po publikacji artyku\u0142u sta\u0142 si\u0119 osob\u0105 popularn\u0105. To mu odpowiada\u0142o. Nie zrobi\u0142 wi\u0119c nic, by wyprostowa\u0107 swoj\u0105 legend\u0119\u201d.<\/p>\n

Fakty s\u0105 takie, \u017ce \u0141azowski faktycznie uratowa\u0142 wiele \u017cy\u0107[6]<\/a> i powinni\u015bmy o tym pami\u0119ta\u0107, bo pomys\u0142owo\u015b\u0107 i wiedza Matulewicza i odwaga \u0141azowskiego, by pomys\u0142 wcieli\u0107 w \u017cycie na masow\u0105 skal\u0119, jest ze wszech miar godna szacunku i podziwu. Jednak bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie g\u0142osy krytyczne wobec informacji o ratowaniu \u017byd\u00f3w fa\u0142szyw\u0105 epidemi\u0105, nale\u017cy podda\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 podmiot\u00f3w kt\u00f3re realnie pomoc otrzyma\u0142y. \u0141azowski pomaga\u0142 \u017bydom na inne sposoby, ale sam Proteus nie ratowa\u0142 \u017cycia \u017cydowskiego.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Holoporno<\/strong><\/h3>\n

Od jakiego\u015b czasu z niepokojem obserwuj\u0119, jak przy kasach w supermarketach wyrastaj\u0105 coraz to nowe ksi\u0105\u017cki o tematyce wojenno-holokaustowej. Asystentki zbrodniarzy, tatua\u017cy\u015bci, kucharze, bokserzy i inni barwni bohaterowie uczestnicz\u0105 w tych dziwnych spektaklach z kategorii holoporno. Temat Zag\u0142ady sta\u0142 si\u0119 rozrywk\u0105, okazj\u0105 do zbudowania opowiada\u0144, kanw\u0105 dla zmy\u015blonych i niezmy\u015blonych romans\u00f3w \u2013 cz\u0119sto mezalians\u00f3w - za obozowym drutami. Ci\u0119\u017cko w takich ksi\u0105\u017ckach dowiedzie\u0107 si\u0119, gdzie jest prawda, co by\u0142o osi\u0105 dla tej historii, czy ma ona w og\u00f3le cokolwiek prawdziwego, a mo\u017ce jest po prostu atrakcyjnym antura\u017cem co budzi we mnie w\u0105tpliwo\u015bci natury moralnej. Jaki jest cel takiej ksi\u0105\u017cki? Rozrywka? Dlaczego w ludziach w ostatnich latach nar\u00f3s\u0142 taki g\u0142\u00f3d legend oko\u0142oholokaustowych?<\/p>\n

Nie bardzo wyobra\u017cam sobie romanse o rzezi w Srebrenicy, sensacyjne opisy prze\u017cy\u0107 przetrwa\u0142ych ludob\u00f3jstwo w Rwandzie czy pasjonuj\u0105ce perypetie ofiar masakry nanki\u0144skiej. Ma\u0142o do mnie przemawia m\u00f3wienie o takich tematach, w tym o temacie Holokaustu, inaczej ni\u017c dokumentalnie, ale mo\u017ce to moje odczucie.<\/p>\n

Ewentualnie tworzone filmowe czy ksi\u0105\u017ckowe adaptacje, rzadko kiedy s\u0105 robione wystarczaj\u0105co zjadliwie \u2013 cz\u0119sto przekraczaj\u0105 t\u0119 cienk\u0105 granic\u0119 kiczu, na kt\u00f3rej chybotliwie balansuj\u0105. Z jakiego\u015b jednak powodu wydarzenia Holokaustu ostatnio sta\u0142y si\u0119 wyj\u0105tkowo podniecaj\u0105ce i atrakcyjne zar\u00f3wno dla pisarzy, kt\u00f3rzy tworz\u0105 coraz to mocniej \u201etrzymaj\u0105ce w napi\u0119ciu\u201d opowie\u015bci, dla coraz bardziej \u0142akomych dramatu koneser\u00f3w tych tre\u015bci, a stosy ksi\u0105\u017cek przy kasach, w kt\u00f3rych mechaniczny g\u0142os m\u00f3wi \u201ezeskanuj nast\u0119pny produkt\u201d, niebezpiecznie si\u0119 pi\u0119trz\u0105. Holokaust staje si\u0119 w moich oczach pop-rozrywk\u0105. Doprowadza to do bagatelizowania i banalizacji tej tragedii.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h3>\n

Kto\u015b zapyta: chcesz zabroni\u0107 ludziom pisa\u0107 o czym chc\u0105? <\/strong><\/h3>\n

Odpowiem: a c\u00f3\u017c ja mog\u0119 zabroni\u0107. Mog\u0119 sama ich nie pisa\u0107. I nawet nie chc\u0119 nikomu niczego zabrania\u0107. My\u015bl\u0119 raczej o sk\u0142onieniu tw\u00f3rc\u00f3w i odbiorc\u00f3w ich tre\u015bci, do uwa\u017cnego, empatycznego, etycznego tworzenia tre\u015bci, \u017ceby z rozmys\u0142em wykorzystywa\u0107 historie, o kt\u00f3rych pisz\u0105. \u017beby nie robili thriller\u00f3w i romans\u00f3w, buduj\u0105c swoje pop-imperium na tragedii. Pisanie o \u015bwiadectwach przetrwa\u0142ych Zag\u0142ad\u0119 os\u00f3b jest bardzo ok, ale mam problem z tworzeniem fikcji, zw\u0142aszcza tej fatalnie, sensacyjnie i kiczowato ukutej.<\/p>\n

Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cne historie s\u0105 wy\u0142uskiwane i nag\u0142a\u015bniane: Gross wyci\u0105gn\u0105\u0142 z archiwum \u017bIH informacje o pogromie w Jedwabnem i napisa\u0142 o tym ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eS\u0105siedzi\u201d. I fajnie, bo temat wyp\u0142yn\u0105\u0142, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dyskusja, wiemy wi\u0119cej o realiach wojny. Ale nikt nie osup\u0142a\u0142 jej w bawe\u0142niany kokonik mi\u0142ego romansu czy atrakcyjnego thrillera.<\/p>\n

Szalenie nieetyczne jest dla mnie granie atrapami kom\u00f3r gazowych; odgrywanie gazowania; szastania nago\u015bci\u0105 martwych cia\u0142 i skal\u0105 ilo\u015bci tych\u017ce zw\u0142ok - co jest cz\u0119stym zabiegiem w r\u00f3\u017cnych \u015brodkach wyrazu. Mam poczucie, \u017ce to odbiera ofiarom wojny godno\u015b\u0107, \u017ce odziera ich \u015bmier\u0107 z powagi, trywializuje j\u0105 i doi temat, \u0142asz\u0105c si\u0119 na zarobek i uzyskanie wielkiego wow!<\/p>\n

Dodatkowo zachwyci\u0142a mnie obserwacja w filmie \"The meaning of Hitler\", kt\u00f3ra dotyczy\u0142a ukazywania momentu \u015bmierci Furhera. Samob\u00f3jstwo przyw\u00f3dcy III Rzeszy ukazywane jest w filmach zwyczajowo w takiej formie, \u017ce Hitler szykuje swoje narz\u0119dzie \u015bmierci, po czym kamera opuszcza antybohatera i s\u0142ycha\u0107 tylko wystrza\u0142 pistoletu. Jego \u015bmier\u0107 jest godna z dw\u00f3ch powod\u00f3w: po pierwsze - sam o niej decyduje, po drugie - umiera w intymno\u015bci, nikt nie patrzy na tragiczne sekundy przed autoegzekucj\u0105, nikt nie widzi upad\u0142ego cia\u0142a. Tymczasem \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w pokazywana jest d\u0142ugo i dosadnie, turpistycznie, tak jakby\u015bmy si\u0119 delektowali cierpieniem. Umieraj\u0105 nago, ich cia\u0142a s\u0105 wycie\u0144czone, schorowane, brzydkie. Umieraj\u0105 nie z w\u0142asnej woli, umieraj\u0105 masowo, st\u0142oczeni, w warunkach ur\u0105gaj\u0105cych godno\u015bci ludzkiej.\u00a0 Oczywi\u015bcie, \u017ce robi to wielkie wra\u017cenie, jednak zastan\u00f3wmy si\u0119 - po co nam jest odtwarzanie takich obraz\u00f3w? Czy to nie godzi pami\u0119ci tych, kt\u00f3rzy stracili \u017cycie w tej niemieckiej machinie Zag\u0142ady?<\/p>\n

<\/h3>\n

Fejkniusy si\u0119 czaj\u0105<\/h3>\n

Opr\u00f3cz w\u0105tku etycznego, chcia\u0142abym tytu\u0142em ko\u0144ca, uczuli\u0107 na jako\u015b\u0107 i prawdziwo\u015b\u0107 przyswajanych opowie\u015bci o Shoah, kt\u00f3re jak wida\u0107 na przyk\u0142adzie \u0141azowskiego nie zawsze (albo nie w ca\u0142o\u015bci) s\u0105 prawdziwe. Sytuacja stalog\u00f3rskiego lekarza pad\u0142a na podatny grunt, bo Amerykanie niewiele na temat reali\u00f3w wojny i kontekstu polskiego wiedzieli. Mieli jakie\u015b pobie\u017cne wyobra\u017cenie, cz\u0119sto bazuj\u0105ce na stereotypach.<\/p>\n

Do tego do\u0142\u0105czy\u0142 w\u0105tek ludzkiej pr\u00f3\u017cno\u015bci i g\u0142odu sensacji \u2013 wykazali si\u0119 nimi zar\u00f3wno dziennikarz, kt\u00f3rego niewiele przejmowa\u0142a prawdziwo\u015b\u0107 wydarze\u0144, bo \u201eChciago Schindler\u201d to tytu\u0142 bardzo seksi z punktu widzenia bran\u017cowego, i najwyra\u017aniej sam bohater tej historii. Dopisanie sobie przez \u0141azowskiego zas\u0142ug, kt\u00f3re pozornie do\u015b\u0107 ci\u0119\u017cko jest zweryfikowa\u0107, r\u00f3wnie\u017c jest efektem ludzkich przywar.<\/p>\n

Nawet je\u015bli \u0141azowski sam tego o sobie nie powiedzia\u0142, to jak mia\u0142a powiedzie\u0107 jego c\u00f3rka - \u00a0nie wyprowadzi\u0142 z b\u0142\u0119du os\u00f3b, kt\u00f3re po\u017c\u0105daj\u0105c sensacji, uku\u0142y jaki\u015b atrakcyjny mit.<\/p>\n

To sum up \u2013 b\u0105d\u017amy uwa\u017cni i weryfikujmy. Mamy wielkie mo\u017cliwo\u015bci dzi\u0119ki Internetowi. Niech wiedza o dramacie Holokaustu b\u0119dzie rzetelna i nie staje si\u0119 emocjonuj\u0105c\u0105 rozrywk\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n

I gar\u015b\u0107 ciekawostek:<\/h3>\n
    \n
  1. Redakcja gazety chicagowskiej odm\u00f3wi\u0142a zmiany tre\u015bci artyku\u0142u[7]<\/a><\/li>\n
  2. Radny z ramienia PiS Mariusz Bajek, stanowisko Garbacza neguj\u0105cego dorobek \u0141azowskiego podsumowa\u0142 jako niech\u0119\u0107 do rozpowszechniania informacji, \u017ce Polacy ratowali \u017byd\u00f3w.<\/li>\n
  3. Planetoida o numerze 34838 i oznaczeniu 2001 SK262, odkryta przez W.K.Y. Yeunga we wrze\u015bniu 2001 roku, nosi nazw\u0119\u00a0\u201eLazowski<\/a>\u201d.<\/li>\n
  4. Stanis\u0142aw Matulewicz nied\u0142ugo po wojnie wyemigrowa\u0142 do Zairu (Demokratycznej Republiki Konga), gdzie dzia\u0142a\u0142 jako profesor radiologii.<\/li>\n
  5. Finalnie Barbara Necek nagra\u0142a film pt.: \"W poszukiwaniu polskiego Schindlera\", o kt\u00f3rym filmpolski.pl pisze m.in. tak: \"To film o historii i naszych o niej wyobra\u017ceniach; o rzetelno\u015bci dziennikarskiej i nierzetelno\u015bci, dla kt\u00f3rej po\u017cywk\u0105 s\u0105 fake newsy i wszelkie p\u00f3\u0142prawdy\".<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    Korzysta\u0142am z:<\/h3>\n