smutne synagogi

Synagoga w Wielowsi

Synagoga w Wielowsi fot. R. Miernik dla "Smutne Synagogi"

Synagoga w Wielowsi fot. R. Miernik dla „Smutne Synagogi”

 

Wycieczki w poszukiwaniu synagog bywają zabawne. Czasami braknie paliwa, czasami zaginę w iłżeckiej puszczy, co początkowo jest nawet śmieszne, ale po dwóch godzinach przestaje być. Do Wielowsi dojechałam z przeszkodami, ale udało się. To najstarsza synagoga na Górnym Śląsku (powstanie datuje się na połowę XVIII w.) i naprawdę monumentalna budowla.

Żydzi w zachodniej Polsce

Żydzi mogli osiedlać się na terenach habsburskiej Austrii po edykcie cesarza Ferdynanda, który próbował ratować państwo po zapaści gospodarczej spowodowanej wojną trzydziestoletnią w XVII wieku.

Zauważyłam, że im dalej na zachód, tym odsetek Żydów w społecznościach jest mniejszy. To dlatego, że zachodnie miasta były dużo bardziej zaludnione. Szczyt liczebności mieszkańców żydowskich w Wielowsi przypada na połowę XIX wieku, później Żydów rozpędziła po zachodniej Europie emigracja.

Żydzi wolą Niemcy?

To już nie pierwszy przypadek, gdy w ramach plebiscytu ludność żydowska głosowała w 1921 roku za pozostaniem miejscowości w Niemczech. Plebiscyt z wynikiem pozytywnym dla Polski niewiele jednak zmienił – Wielowieś pozostała w granicach niemieckich.

Od 1933 roku pozostała w Wielowsi ludność żydowska zaczęła padać ofiarą coraz większych represji. Spora część z nich opuściła Wielowieś przed Nocą Kryształową. W czasie jej trwania hitlerowcy podpalili synagogę. Okazało się jednak, że budynek już wtedy był własnością prywatną, wobec czego umocowany do władania Franz Bialek zagroził agresorom sądowym starciem. Pożar został więc ugaszony.

Przetrwała większa cześć wyposażenia synagogi, jednak władze nakazały właścicielowi pozbyć się ocalałych elementów i zburzyć kopułę zdobiącą wieżę. Miało to na celu zatarcie obecności żydowskiej, a do Rzeszy trafiła informacja, że synagoga została zniszczona, zgodnie z rozkazem.

Pozostałe w mieście pojedyncze osoby pochodzenia żydowskiego były prześladowane, a koniec końców zostały wywiezione do Auschwitz. Po wojnie budynek został zaaranżowany na magazyn zboża, czego ślad widać do dziś (zdj. nr 5). Tabliczki pamiątkowej nie znalazłam, jednak pojawiła się tabliczka informacyjna, że planowane są prace zabezpieczające synagogę.

 

Galeria:

Leave a Reply